ABD ile İran arasında haftalardır görece düşük seyreden çatışmalar, 30 Ağustos gecesi yeniden tırmandı. ABD güçleri, Hürmüz Boğazı’ndaki Lark Adası’nda İran Devrim Muhafızları’na ait iki füze fırlatıcısını vurdu.
ABD’li bir yetkiliye göre operasyonun gerekçesi, İran güçlerinin Hürmüz Boğazı’na deniz mayını bırakmak amacıyla roketleri hazırladığının tespit edilmesiydi. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) saldırıyı “sınırlı ve hassas” bir operasyon olarak nitelendirdi.
İran ise saldırıda Devrim Muhafızları mensupları ve sivillerin öldüğünü veya yaralandığını açıkladı ve misilleme sözü verdi.
İran’dan Ürdün’deki ABD üslerine füze saldırısı
İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin Lark Adası’na yönelik saldırısının ardından Ürdün’de ABD güçlerinin kullandığı Kral Hüseyin ve El Azrak hava üslerini balistik füzelerle hedef aldığını duyurdu.
Devrim Muhafızları, saldırıda üslerdeki teknik ve bakım altyapıları ile savaş uçaklarının konuşlandığı alanların hedef alındığını ve ağır hasar meydana geldiğini ileri sürdü. Ancak bu hasar iddiası Ürdün veya ABD tarafından doğrulanmadı.
Ürdün ordusu ise ülke hava sahasına giren 8 füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı. Ordunun açıklamasına göre füzeler, siviller veya mülkler için tehdit oluşturmadan imha edildi.
Reuters’ın aktardığına göre saldırı sonrasında önemli bir hasar veya can kaybı bildirilmedi.
İran: BAE’deki ABD üssünü de hedef aldık
İran ordusu, Ürdün’deki saldırının ardından Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki El Minhad Hava Üssü’ndebulunan ABD askerleri ve helikopterlerinin de onlarca İHA ile hedef alındığını açıkladı.
İran, saldırının Lark Adası’ndaki ABD operasyonunda öldürüldüğünü söylediği İran askerleri ve sivillere misilleme amacı taşıdığını belirtti. Saldırının yol açtığı hasar ve olası can kayıplarına ilişkin ABD veya BAE tarafından doğrulanmış bir açıklama ise bulunmuyor.
Böylece İran’ın açıklamalarına göre misilleme saldırıları Ürdün ve BAE’deki ABD askeri varlıklarına kadar genişledi.
İran: ABD’ye ait MQ-9 İHA’yı düşürdük
İran Devrim Muhafızları ayrıca Hürmüz Boğazı üzerinde uçan ABD’ye ait MQ-9 Reaper tipi bir İHA’nınhava savunma füzeleriyle vurulduğunu açıkladı.
İran, İHA’nın Basra Körfezi’ne düştüğünü bildirdi. Bu bilgi şu aşamada İran kaynaklı bir iddia olarak aktarılıyor; ABD tarafından doğrulanmış değil.
MQ-9 Reaper, ABD’nin bölgede keşif ve gözetleme amacıyla yoğun şekilde kullandığı insansız hava araçlarından biri.
Hürmüz’de tanker alarmı
Gerilimin bir diğer ayağı ise ticari gemiler oldu.
İran Devrim Muhafızları Donanması, Hürmüz Boğazı’nın güneyinden “yasa dışı rota” üzerinden geçmeye çalışan bir süper tankerin iki deniz mayınına çarptığını ve alev aldığını açıkladı.
İran, geminin tamamen durduğunu belirtirken tanker veya mürettebat hakkında ayrıntı vermedi. Devrim Muhafızları, boğazdaki güvenlik ve geçiş kurallarına uymayan diğer gemilerin de benzer bir akıbetle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Ancak tankerin kimliği, olayın kesin nedeni ve mayınların kaynağı bağımsız olarak doğrulanmış değil. Bu nedenle söz konusu gelişmenin İran Devrim Muhafızları’nın açıklamasına dayandığı belirtilmeli.
Pezeşkiyan: Savaş arayışında değiliz
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise saldırıların ardından yaptığı açıklamada Tahran’ın savaş arayışında olmadığını söyledi.
Şanghay İşbirliği Örgütü Liderler Zirvesi için Kırgızistan’a gitmeden önce konuşan Pezeşkiyan, İran’ın hiçbir saldırı karşısında sessiz kalmayacağını ve saldırganlara “kararlı bir yanıt” vereceğini belirtti.
Pezeşkiyan ayrıca bölgedeki istikrarsızlığın hiçbir ülkenin çıkarına olmadığını söyledi.
Hürmüz yeniden çatışmanın merkezinde
Son saldırılar, haftalardır gerilimin odağında bulunan Hürmüz Boğazı’nı yeniden çatışmanın merkezine taşıdı.
ABD, Lark Adası’ndaki saldırıyı İran’ın boğaza deniz mayını bırakmasını engellemeye yönelik bir operasyon olarak tanımlıyor. İran ise ABD’nin saldırısını egemenliğine yönelik bir saldırı olarak değerlendiriyor.
Boğazdan geçen ticari gemilerin sayısı da gerilimin etkisiyle düşük seyrediyor. Reuters’ın aktardığı verilere göre hafta sonunda boğazdan görülebilen emtia gemilerinin günlük sayısı 5’e kadar geriledi. Bazı gemilerin saldırı riskleri nedeniyle konum bildiren sistemlerini kapatması nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir güzergâhtı. Bölgedeki yeni saldırılarla birlikte enerji arzına ilişkin endişeler de yeniden arttı.
Petrol fiyatları da gelişmelerin ardından yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı 90 doların üzerine çıkarken, ABD tipi Batı Teksas petrolü de 85 doların üzerine yükseldi.
Trump’tan Harg Adası iddiası
ABD Başkanı Donald Trump ise saldırıların sürdüğü saatlerde İran’ın önemli petrol ihracat merkezlerinden Harg Adası’nın “yerle bir edildiğini” öne sürdü. Ancak Trump’ın paylaşımına ilişkin ABD yönetimi veya İran tarafından doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Reuters ayrıca Trump’ın paylaşımına eşlik eden patlama görüntüsünün yapay olarak üretildiğini belirledi.
ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırılar, haftalar süren görece sakinliğin ardından çatışmanın yeniden genişleme ihtimalini gündeme getirdi. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri hareketlilik, bölgedeki ABD üsleri ve ticari gemiler açısından yeni bir gerilim hattı oluşturuyor. (Reuters, AA)
