Polonya’da kadınlar, kürtaja ücretsiz ve yasal erişime yönelik kısıtlamaları protesto etmek için 22 Ekim’de (bugün) 20’den fazla şehir ve kasabada gösteriler düzenledi.
Protestocular, parlamentonun salı günü kürtaj yasalarını gevşetmeyi amaçlayan iki yasa tasarısını kabul etmesine rağmen, Başbakan Donald Tusk liderliğindeki liberal hükümeti seçim öncesi vaatlerini yerine getirmemekle suçluyor.
Her iki tasarının da muhafazakâr Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki tarafından veto edilmesi bekleniyor.
Varşova merkezli üreme hakları örgütü Abortion Dream Team’den Zofia Marcinek, düzenlemeleri gerçek bir reform girişiminden ziyade “göstermelik adımlar” olarak nitelendirdi. Marcinek, hükümetin tasarıların cumhurbaşkanının vetosundan geçemeyeceğinin farkında olduğunu savundu.
Marcinek, hükümeti gelecek yıl yapılacak parlamento seçimleri öncesinde kürtaj hakkı konusunda adım atıyormuş gibi görünerek kadınların desteğini yeniden kazanmaya çalışmakla suçladı.
İki kürtaj yasa tasarısı ne öngörüyor?
Polonya Parlamentosu salı günü, Avrupa Birliği’nin kürtaj konusunda en kısıtlayıcı düzenlemelerinden bazılarına sahip ülkedeki yasaların gevşetilmesi yönünde iki tasarıyı kabul etti.
İlk tasarı, Tusk’ın Sivil Koalisyonu (KO) ile kürtaj haklarının ve kadın haklarının genişletilmesi, cezaların kaldırılması yönündeki yasa tasarılarının öncülüğünü yapan siyasi bir ittifak olan Sol’un önerisiyle hazırlandı. Tasarı, kürtajı kısmen suç olmaktan çıkarmayı ve bir kişinin kürtaj yaptırmasına yardım edenlere verilen cezaları kaldırmayı öngörüyor. Mevcut yasalar kapsamında bu suç üç yıla kadar hapisle cezalandırılabiliyor.
İkinci tasarı ise koalisyonun daha muhafazakâr ortakları Polonya 2050 ve Polonya Halk Partisi (PSL) tarafından sunuldu. Tasarı, Anayasa Mahkemesinin 2020’de aldığı ve fetüste ciddi anomaliler bulunması durumunda kürtajı yasaklayan kararının sonuçlarını ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
İlk tasarı, 217 kabul, 213 ret ve üç çekimser oyla kabul edildi. İkinci tasarı ise 233’e karşı 203 oyla kabul edilirken bir milletvekili çekimser kaldı.
Ancak tasarıların yasalaşabilmesi için cumhurbaşkanının onayı gerekiyor. Muhafazakâr Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin iki düzenlemeyi de veto etmesi bekleniyor.
Protestocular ne talep ediyor?
Polonya, 1993’ten bu yana kürtaja yalnızca fetüste ciddi anomalilerin bulunması, annenin sağlığının veya hayatının tehlikede olması ya da gebeliğin tecavüz veya ensest sonucu oluşması durumlarında izin veriyor.
Göstericiler, kürtajın tamamen suç olmaktan çıkarılmasının yanı sıra gebeliğin ilk 12 haftasında yasal kürtaja erişim ve ertesi gün hapına tam erişim talep ediyor.
Protestocular ayrıca Varşova ve Gdańsk’taki hastanelerin önünde ve Varşova’daki AboTak kliniği çevresinde düzenlenen yasa dışı gösterilerin yerel yönetimler tarafından engellenmesini istiyor.
2020 kararı kitlesel protestolara yol açmıştı
Polonya’da yürürlükteki düzenlemeler uyarınca kürtaj, esas olarak tecavüz sonucu oluşan gebeliklerde ya da hamile kişinin yaşamı veya sağlığının tehlikede olduğu durumlarda yasal. Anayasa Mahkemesi’nin 2020’de aldığı karar, fetal anomali gerekçesini ortadan kaldırarak yasal kürtaj imkanlarını daha da daralttı.
Karar, ülke genelinde kitlesel protestolara neden oldu.
Başbakan Donald Tusk’ın 2023’te seçilen Avrupa yanlısı koalisyonu, kürtaj yasalarını gevşetme sözü vermişti. Ancak koalisyon içindeki görüş ayrılıkları ve parlamentodaki siyasi dengeler, daha kapsamlı bir değişikliğin önünde engel oluşturdu.
Gebeliğin ilk 12 haftasında gerekçe göstermeksizin kürtaja izin verilmesini öngören daha kapsamlı bir öneri de gündemde bulunuyor. Kabul edilen iki tasarı ise bu kapsamda bir serbestleşme getirmiyor.
