ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan’ın Orta Doğu’daki savaşa daha fazla dahil olduğu bir dönemde, Lockheed Martin üretimi F-35 Lightning II savaş uçaklarının krallığa olası satışını onayladı. Tahmini 24,3 milyar dolar değerindeki anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Kongre’nin onayı gerekiyor.
Reuters’ın haberine göre Suudi Arabistan, 2025’in başlarında ABD Başkanı Donald Trump’tan uçakların doğrudan satışını talep etmişti. Riyad’ın Lockheed Martin üretimi savaş uçağına yönelik ilgisinin uzun süredir devam ettiği belirtiliyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından açıklanan pakette 48 savaş uçağı ve 49 Pratt & Whitney motorunun yanı sıra iletişim ekipmanları, yedek parçalar ve diğer destek unsurları da yer alıyor.
Satış, Orta Doğu’daki askeri dengeyi etkileyebilir
Söz konusu onay, ABD’nin Orta Doğu’ya yönelik silah satış politikasında önemli bir değişikliğe işaret edebilir. F-35 satışının, bölgedeki askeri güç dengesini etkileyebileceği ve Washington’ın müttefiki İsrail’in “niteliksel askeri üstünlüğünü” koruma anlayışı açısından yeni bir tartışma yaratabileceği belirtiliyor.
Washington, Orta Doğu ülkelerine yönelik silah satışlarını İsrail’in “niteliksel askeri üstünlüğünü” koruyacağı şekilde değerlendiriyor. Bu yaklaşım, İsrail’in bölgedeki Arap ülkelerine kıyasla daha gelişmiş ABD yapımı silahlara sahip olmasını güvence altına alan bir politika olarak uygulanıyor.
Washington’daki Suudi Arabistan Büyükelçiliği ise önerilen satıştan memnuniyet duyduğunu açıkladı. Büyükelçilik, anlaşmayı iki ülke arasındaki savunma işbirliğinde yeni bir adım olarak değerlendirdi.
Büyükelçiliğin X hesabından yapılan açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
“Önerilen F-35 satışı, Suudi Arabistan ile ABD arasındaki stratejik ortaklığın gücünü ve kalıcı niteliğini ve savunma işbirliğimizin devam eden ilerlemesini yansıtıyor.”
F-35, İsrail’in bölgedeki askeri üstünlüğü açısından önemli
Gizlilik teknolojisi sayesinde düşman tarafından tespit edilmekten kaçınabilen F-35, dünyanın en gelişmiş savaş uçakları arasında kabul ediliyor. İsrail, bu uçakları yaklaşık 10 yıldır kullanıyor ve birden fazla F-35 filosu oluşturmuş durumda. İsrail halen Orta Doğu’da bu sisteme sahip tek ülke konumunda.
ABD silahlarının en büyük müşterisi olan Suudi Arabistan ise hava kuvvetlerini modernize etmek ve özellikle İran kaynaklı bölgesel tehditlere karşı koymak amacıyla F-35 savaş uçaklarını uzun süredir satın almak istiyor.
Yeni talep, Suudi Arabistan’ın iki F-35 filosu oluşturması anlamına geliyor. Satış gündemi, Trump yönetiminin Riyad ile savunma işbirliğini daha da derinleştirmeye açık olduğuna yönelik mesajlar verdiği bir dönemde ortaya çıktı.
Suudi Arabistan’ın savaş uçağı filosu
Suudi Hava Kuvvetleri, Boeing üretimi F-15’lerin yanı sıra Avrupa yapımı Tornado ve Typhoon savaş uçaklarından oluşan karma bir filoya sahip. F-35 satışı, Riyad’ın hava gücünü yenileme ve askeri kapasitesini geliştirme hedeflerinin bir parçası olarak öne çıkıyor.
Krallığın F-35 talebi, iki ülke arasındaki daha geniş kapsamlı diplomatik girişimlerle de iç içe geçmiş durumda. Eski ABD Başkanı Joe Biden dönemindeki yönetim, daha önce Suudi Arabistan’a F-35 verilmesini, Riyad’ın İsrail’le ilişkilerini normalleştirmesini de içeren kapsamlı bir anlaşmanın parçası olarak değerlendirmişti. Ancak bu girişimler sonuçsuz kaldı.
Trump ise yeniden başkanlık görevine dönmesinden bu yana Suudi Arabistan’a yönelik silah satışlarını öncelikli konular arasına aldı.
Kongre denetimi satışın önündeki önemli aşama
ABD, 2025 yılında Suudi Arabistan’a yaklaşık 142 milyar dolar değerinde bir silah paketi satılması konusunda anlaşmaya vardı. Beyaz Saray, bu paketi Washington’ın şimdiye kadar gerçekleştirdiği “en büyük savunma işbirliği anlaşması” olarak nitelendirdi.
Bununla birlikte, F-35 satışının Kongre denetiminden geçmesi gerekiyor. Kongre üyeleri, 2018’de Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesinin ardından Riyad’la yapılan silah anlaşmalarını daha önce sorgulamıştı. Bazı Kongre üyeleri, Suudi Arabistan’la askeri işbirliğinin daha da derinleştirilmesi konusunda halen temkinli davranıyor.
Riyad, savunma ortaklıklarını çeşitlendirmeye çalışıyor
Suudi Arabistan, Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın Vizyon 2030 programı kapsamında ekonomik ve askeri modernizasyon planlarını sürdürüyor. Riyad, Washington’la onlarca yıldır devam eden güvenlik ilişkisini korurken, savunma alanındaki ortaklıklarını da çeşitlendirmeye çalışıyor.
İsrail basını: Tel Aviv, ABD’den silah talep edecek
Bu gelişmenin ardından İsrail basınında yer alan haberlere göre, Tel Aviv’in ABD’den, Suudi Arabistan’a F-35 savaş uçaklarının satışının ardından “tazminat” kapsamında önemli silahlar talep edeceğini bildirildi.
İsrail merkezli “Walla” haber sitesine göre İsrail, ABD yönetiminden daha önce satışına onay verilmeyen bazı silah sistemlerinin kendisine satılmasını talep edecek.
Haberde, İsrail’in ayrıca aralarında sığınak delici füzelerin de bulunduğu daha önce satılmayan mühimmat ve silah sistemlerini talep edeceği belirtildi.
Walla, İsrail ordusunun odağının gelişmiş savaş uçakları ve yeni nesil hayalet uçakların yanı sıra uzay silahlarının geliştirilmesi ile önleyici uçakların geliştirilmesi ve üretimine katılımı da kapsadığını aktardı.
