ABD ile İran arasında İsviçre’de yürütülen üst düzey görüşmelerin ilk turu pazartesi günü sona erdi. Görüşmelere aracılık eden ülkeler, tarafların 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşılmasını öngören bir yol haritası üzerinde uzlaştığını açıkladı. Ancak müzakerelerin açılışı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatma tehdidini yinelemesi nedeniyle gergin geçti.
Arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan tarafından yayımlanan ortak açıklamada, teknik düzeydeki görüşmelerin hafta boyunca İsviçre’nin Bürgenstock bölgesindeki Katar’a ait dağ tesisinde devam edeceği belirtildi. Açıklamaya göre taraflar ayrıca Lübnan’daki çatışmaları sona erdirmeye yönelik bir mekanizma üzerinde anlaşırken, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişini sağlamak amacıyla doğrudan bir iletişim hattı kurulmasını da kararlaştırdı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, geçen hafta varılan ve nisan ayından bu yana kırılgan şekilde devam eden ateşkesi en az 60 gün daha uzatmayı hedefleyen mutabakat zaptı çerçevesinde pazar günü İranlı yetkililerle görüşmelere başlamıştı. Müzakereler pazartesi sabahın ilk saatlerine kadar sürdü. Görüşmeler 18 saat sürdü.
Görüşmeler, iki ülkenin 60 günlük bir ateşkes üzerinde mutabık kalmasının ardından düzenlenirken, İran’ın küresel petrol sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kapattığı yönündeki iddiası zirvenin en önemli gündem maddelerinden birini oluşturdu.
İran: Müzakere heyetinin görüşmeleri tamamlandı
Müzakere sürecine yakın bir Pakistan hükümetinden kaynak, konuyla ilgili açıklamada bulundu.
ABD ile İran arasında İsviçre’de yürütülen görüşmelerin henüz “tamamlanmadığını” belirten kaynak, “Şu an çok geç bir vakit ve herkes yorgun. Bu nedenle görüşmelerin ikinci turunun bugün yeniden başlama ihtimali çok düşük.” ifadelerini kullandı.
Kaynak, ikinci turun ne zaman yapılacağına ilişkin ise bilgi vermedi.
Öte yandan, konuyla ilgili bilgi sahibi bir başka kaynak, Pakistanlı ve Katarlı yetkililerin İranlı müzakerecilerle temas halinde olduğunu ve görüşmelerin yeniden başlaması için ikna etmeye çalıştıklarını aktardı.
İlerleyen saatlerde ise İran Dışişleri Bakanlığı’ndan görüşmelere ilişkin bir açıklama geldi. “Müzakere heyetinin çalışmaları bitti. Heyetlerin teknik düzeydeki görüşmeleri sürecek.” ifadelerinin yer aldığı açıklamada “Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda genel noktaları içeren bir metin yayınlanacak.” denildi.
Arakçi’den açıklama
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ülkesinin petrol ve petrokimya ihracatı için muafiyetler elde ettiğini, dondurulmuş bazı varlıkların serbest bırakılacağını ve İran’ın yeniden inşası ile kalkınmasını hedefleyen bir planın hayata geçirileceğini söyledi. Lübnan’daki çatışmaları önleme amacıyla kurulacak çalışma grubunun gerçek bir test olacağını söyleyen Arakçi, “Pakistan-Katar arabuluculuğunda Lübnan savaşını sonlandırmak için ilerleme kaydedildi.” ifadelerini kullandı.
Görüşmeler resmen başlamadan hemen önce Fox News’e konuşan Trump’ın, İranlı yetkililere Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapatmaları halinde “ülkelerinin kalmayacağını” söylediği bildirildi. Trump ayrıca daha önce dile getirdiği, ABD’nin boğazın kontrolünü devralabileceği ve geçişlerden ücret alabileceği yönündeki tehdidini de yineledi.
İran ve ABD’den farklı değerlendirmeler
İsviçre’deki görüşmelere ilişkin ABD ve İran kaynakları farklı değerlendirmelerde bulundu. İran’ın yarı resmi Tasnim Haber Ajansı, ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Trump’ın tehditlerinin kamuoyuna yansımasının ardından İran heyetinin müzakere salonuna dönmeyi reddettiğini ancak Pakistan ve Katarlı arabulucular aracılığıyla mesaj alışverişinin sürdüğünü aktardı.
Tasnim’e konuşan kaynak, İran tarafının nükleer konulara ilişkin müzakerelerin başlayabilmesi için önce mutabakat zaptındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerektiğini, bunlar arasında dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve İran petrol ihracatına yönelik ABD muafiyetlerinin de bulunduğunu söyledi.
Ancak görüşmelere katılan bir ABD diplomatı Reuters’a yaptığı açıklamada İran heyetinin masadan kalkmadığını belirterek, “İranlılar hiçbir zaman ayrılmadı. Gece geç saatlere kadar görüşmeler ve müzakereler devam etti. Hürmüz Boğazı, Lübnan, nükleer konular ve mutabakatın uygulanmasına ilişkin ayrıntılar dahil birçok başlığı ele aldık” dedi.
Bir ABD yetkilisi, üst düzey görüşmelerin pazartesi günü tamamlanmasının beklendiğini, teknik ekiplerin ise müzakereleri sürdürmek üzere bölgede kalacağını söyledi.
Katar ve Pakistan: Birinci turu olumlu ve yapıcı atmosferde tamamlandı
Katar ve Pakistan Dışişleri Bakanlıklarının yayımladığı ortak açıklamada, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakatın ardından İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında taraflar ve arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar’ın yer aldığı dörtlü görüşmelerin birinci turunun tamamlandığı belirtildi.
Bürgenstock’taki görüşmelerin ilk gününün olumlu ve yapıcı bir atmosferde geçtiği aktarılan açıklamada, teknik müzakerelerin sürdürülmesi için bir mekanizma oluşturulması dahil çeşitli alanlarda ilerleme kaydedildiğine işaret edildi.
Taraflar, üst düzey bir komite kurulması konusunda anlaştı
Tarafların, imzalanan mutabakat zaptı doğrultusunda arabuluculuk çabalarının siyasi yönlerini denetlemek üzere üst düzey bir komite kurulması konusunda anlaştıklarına dikkat çekilen açıklamada, baş müzakerecilerinin de nükleer konusunun yanı sıra yaptırımlarla ilgili komiteye düzenli raporlar sunacağına işaret edildi.
Tarafların nihai bir anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaştığı belirtilen açıklamada, bu kapsamda yeni bir teknik görüşme turunun derhal başlatılmasının önünün açıldığı kaydedildi.
Taraflar arasında bir iletişim kanalı oluşturuldu
Açıklamada ayrıca, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişini sağlayacak şekilde herhangi bir olay ve yanlış anlaşılmanın önüne geçmek amacıyla mutabakat zaptının 5. paragrafında belirtilen süre boyunca taraflar arasında bir iletişim kanalı oluşturulduğu bilgisi yer aldı.
Tarafların ayrıca gerilimi düşürmek amacıyla bir çalışma grubunu kurma konusunda anlaştığına işaret edilen açıklamada, mutabakat zaptında da belirtildiği üzere Lübnan’daki askeri operasyonların durdurulmasını sağlamak amacıyla kurulacak çalışma grubunun, iki tarafın yanı sıra Lübnan’ı da kapsayacağı ifade edildi.
Bürgenstock’ta teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesi planlanıyor
İlgili konuların tümünü ele almak üzere Bürgenstock’taki teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesinin planlandığı vurgulanan açıklamada, müzakerelerin nihai bir anlaşmayla sonuçlanması için arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan’ın çabalarını sürdürecekleri belirtildi.
Açıklamada ayrıca, Katar ve Pakistan’ın İran ile ABD’ye diplomatik çözümlere bağlılıkları ve anlaşmazlığın barışçıl yollarla çözülmesine yönelik çabaları nedeniyle teşekkür ettiği, sürece destek veren diğer ülkelere de takdirlerini sunduğu ifade edildi.
Anlaşmada neler yer alıyor?
Geçen hafta üzerinde uzlaşılan anlaşma, küresel enerji sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde çatışmaların sona erdirilmesini öngörüyordu. Ancak İran, ABD’nin Lübnan’daki çatışmaları durdurma taahhüdünü yerine getirmediğini savunarak hafta sonu deniz trafiğini yeniden durdurduğunu açıklamış ve pazar günkü görüşmelerde nükleer program gibi temel başlıkların ele alınmayacağını duyurmuştu.
İsviçre’de Katarlı arabulucuların katılımıyla gerçekleşen görüşmeler sırasında JD Vance, Lübnan’daki şiddetin etkisini küçümseyerek çatışmaların sona erdirilmesi yönünde ilerleme kaydedildiğini söyledi. Vance, “Bu tür süreçler her zaman biraz karmaşık olur” dedi.
Trump ise Washington’da yaptığı açıklamada İran’ın müttefiklerini kontrol altına almaması halinde saldırıların yeniden başlayabileceği uyarısında bulundu.
Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Trump, görünüşte Hizbullah’ı kastederek, “İran, Lübnan’daki yüksek maaşlı vekillerinin sorun çıkarmasını derhal durdurmalı. Eğer durdurmazlarsa, geçen hafta yaptığımız gibi İran’ı tekrar vururuz, hem de daha sert” ifadelerini kullandı.
Trump’ın sert açıklamalarına rağmen Vance, gazetecilere yaptığı değerlendirmede ABD Başkanının “İran halkıyla ilişkileri dönüştürmek ve yeni bir sayfa açmak” istediğini söyledi.
Bir ABD diplomatı da görüşmelerde, İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin çelişkili açıklamalarının netleştirilmesi ve boğazın tamamen açık kalmasını sağlayacak kriz önleme mekanizmalarının oluşturulmasının ele alındığını belirtti.
ABD-İran görüşmeleri | Reuters ilk turun tamamlandığını, İran basını ara verildiğini duyurdu
