Anayasa Mahkemesi (AYM), Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde koğuş aramalarında el konulan yayın ve notlar gerekçe gösterilerek 26 kadın mahpusa verilen hücre cezalarına ilişkin başvuruda ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi.
AYM, disiplin cezalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının yeterli gerekçeyle ortaya konulmadığını belirterek, müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun söylenemeyeceğini bildirdi.
26 kadın mahpusa hücre cezası verildi
Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde kadın mahpusların koğuşlarında yapılan aramalarda el konulan yayın ve notlar nedeniyle 26 kadın mahpus hakkında disiplin soruşturması başlatıldı.
26 Ocak 2024 tarihinde iki ayrı koğuşta gerçekleştirilen aramalarda el konulan yayın ve notların, “örgüt mensubu kişileri övücü nitelikte olduğu” gerekçesiyle soruşturma konusu yapıldığı belirtildi. Soruşturmanın ardından 26 kadın mahpusa 21 Mart 2024 tarihinde hücre cezası verildi.
Mahpusların disiplin cezasına karşı İnfaz Hakimliği’ne yaptığı itiraz, kararın “usul ve kanuna uygun” olduğu gerekçesiyle reddedildi.
Bunun üzerine mahpuslar Bakırköy 1’inci Ağır Ceza Mahkemesi’ne itirazda bulundu. Mahkeme de başvuruyu aynı gerekçelerle reddetti.
23 kadın mahpus AYM’ye başvurdu
Disiplin cezalarına ilişkin kararın kesinleşmesinin ardından mahpuslardan ikisi süreç içerisinde tahliye edildi. Diğer 23 kadın mahpus ise AYM’ye bireysel başvuruda bulundu.
Başvuruda, mahpuslara verilen disiplin cezalarının toplu bir cezalandırma yöntemiyle uygulandığı belirtilerek ifade özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği belirtildi.
Başvuruyu kabul eden AYM, disiplin cezalarının dayandırıldığı gerekçeleri inceledi.
AYM: Dokümanların hangi eylem kapsamında değerlendirildiği açıklanmadı
AYM değerlendirmesinde, cezaevi idaresinin kararında koğuş aramasında el konulan notların ne şekilde “eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapma” kapsamında değerlendirildiğine ilişkin yeterli bir açıklama bulunmadığına dikkat çekti.
Disiplin cezasına yapılan itirazı inceleyen İnfaz Hakimliği kararında da dokümanların yalnızca “örgüt mensuplarını övücü” nitelikte olduğuna değinildiği, ancak bu dokümanların disiplin cezasının verilmesini nasıl gerektirdiğine ilişkin açıklama yapılmadığı belirtildi.
AYM, ortak alanlardan elde edilen dokümanların kimlere ait olduğunun da hakimlik tarafından belirlenmediğine dikkat çekti. Kararda, bu konuda kurum görevlilerinin beyanlarına üstünlük tanındığı kaydedildi.
Aynı aramadaki dokümanlar için iki ayrı ceza
AYM, başvuruculardan Şivekar Ataş hakkında aynı aramada el konulan dokümanlar nedeniyle iki kez hücre cezası verilmesini de ayrıca değerlendirdi.
Yüksek Mahkeme, aynı aramada el konulan dokümanlar nedeniyle neden ayrı ayrı disiplin cezası verilmesi gerektiğinin yeterli gerekçelerle ortaya konulamadığına dikkat çekti.
Kararda, cezaevi idaresi ve yargı makamlarının bu konuda yeterli açıklama yapmadığı belirtildi.
“Kurum güvenliği ve düzeni” gerekçesi somutlaştırılmadı
AYM, el konulan dokümanların “kurum güvenliği ve düzenini tehlikeye attığı” yönündeki değerlendirmeyi de ele aldı.
Yüksek Mahkeme, söz konusu dokümanların cezaevi düzeni ve disiplinini ne şekilde bozduğunun somutlaştırılması gerektiğine dikkat çekti. Kararda, kurum güvenliği ve düzeninin tehlikeye atıldığı yönündeki değerlendirmenin somut olgularla ortaya konulmadığı belirtildi.
AYM, disiplin cezasının verilmesini gerektiren müdahalenin kapsamının ve dayanaklarının açık biçimde ortaya konulması gerektiğini vurguladı.
AYM: Müdahalenin demokratik toplumda gerekli olduğu gösterilemedi
AYM, başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi.
Kararda, mahpusların eylemleri nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılmalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının ilgili ve yeterli gerekçeyle gösterilmediği belirtildi.
AYM, bu nedenle başvurucuların ifade özgürlüğüne hücre cezası verilmesi yoluyla yapılan müdahalelerin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun söylenemeyeceği değerlendirmesinde bulundu.
Yeniden yargılama ve tazminat kararı
AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.
Bu kapsamda kararın bir örneğinin Bakırköy 4’üncü İnfaz Hakimliği’ne gönderilmesine hükmedildi.
AYM ayrıca başvuruculara ayrı ayrı tazminat ödenmesine karar verdi.
