Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu, Gazze’deki savaş ve insani kriz, ABD-İran gerilimi, Ukrayna savaşı ve küresel güvenlik başlıklarının öne çıktığı bir gündemle New York’ta başlıyor. 193 üyeli BM’nin yüksek düzeyli haftası 22-28 Eylül tarihleri arasında düzenlenecek.
Yaklaşık 130 devlet ve hükümet liderinin katılması beklenen Genel Kurul’un ilk gününde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dördüncü sırada konuşma yapması planlanıyor.
BM Genel Kurulu’nun yüksek düzeyli haftasında devlet ve hükümet başkanlarının yanı sıra çok sayıda bakan ve üst düzey hükümet yetkilisi New York’ta bir araya gelecek. Genel Kurul’un 81. oturumuna Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman başkanlık ediyor.
Genel Kurul’un bu yılki gündeminde savaşlar, bölgesel krizler, ekonomik eşitsizlikler, iklim değişikliği, yapay zeka, kalkınma ve uluslararası kurumlara duyulan güvenin yeniden tesis edilmesi gibi başlıklar bulunuyor.
Genel Kurulun ana teması: Güveni yeniden tesis etmek
Genel Kurul “Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM” temasıyla gerçekleştiriliyor. BM’nin resmi programında, çok taraflı sistemin güçlendirilmesi, uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi ve Birleşmiş Milletler’in değişen küresel koşullara uyarlanması öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
Genel Kurul Başkanlığı tarafından belirlenen programda barış, güvenlik ve adaletin yanı sıra iklim, kalkınma, yapay zeka ve teknolojik dönüşüm, genç istihdamı, küresel yönetişim ve BM80 reform süreci gibi başlıklara da yer veriliyor.
Liderlerin konuşmalarında ve ikili temaslarında devam eden savaşlar ve bölgesel krizlerin yanı sıra iklim değişikliği, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, kalkınma finansmanı, küresel sağlık, pandemi hazırlığı, nükleer silahsızlanma ve uluslararası güvenlik konularının ele alınması bekleniyor.
Genel Kurul kapsamında ayrıca iklim eylemi ve adil dönüşüm, nükleer silahsızlanma, Kalkınma Hakkı Bildirgesi’nin 40. yılı, deniz seviyesinin yükselmesinin yarattığı tehditler, gelecekteki salgınlara hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi ile ırkçılık, ırk ayrımcılığı ve yabancı düşmanlığıyla mücadeleye ilişkin üst düzey toplantılar düzenlenecek.
Gazze ve bölgesel çatışmalar gündemin üst sıralarında
Genel Kurul toplantılarında Gazze’deki savaş ve insani durumun önemli gündem başlıklarından biri olması bekleniyor. Bunun yanında ABD-İran gerilimi, Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliği, Rusya-Ukrayna savaşı, Kıbrıs meselesi, Sudan’daki çatışmalar ve insani kriz ile Myanmar ve Haiti’deki gelişmelerin de liderlerin temaslarında gündeme gelmesi bekleniyor.
Genel Kurul haftasında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından 2024 yılında çıkarılan tutuklama kararı da diplomatik gündemin başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu hakkında UCM tarafından verilen kararın uygulanması gerektiğini ve kent yasalarının verdiği yetkiler çerçevesinde hareket edeceklerini belirtmişti. Mamdani bununla birlikte, kentin bağımsız biçimde tutuklama işlemi yapmasına olanak sağlayan bir yetkiye sahip olmadığını ve federal hükümetin devreye girmesi gerektiğini ifade etmişti.
ABD yönetimi ise Netanyahu’nun ABD’de tutuklanmayacağı yönünde açıklamalarda bulundu. Washington yönetimi ayrıca BM Genel Kurulu’na katılması beklenen Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve Filistinli yetkililerin vize taleplerini reddetti.
Erdoğan BM Genel Kurulu’na 16’ncı kez hitap edecek
Türkiye’yi Genel Kurul’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan temsil edecek. Erdoğan’ın 22 Eylül’de başlayacak yüksek düzeyli genel görüşmelerin ilk gününde dördüncü sırada konuşması planlanıyor.
Erdoğan, 81. Genel Kurul kapsamında BM kürsüsüne 16’ncı kez çıkacak. Cumhurbaşkanı’nın konuşmasında Gazze’deki gelişmeler, Filistin meselesi ve bölgesel gelişmelerin yanı sıra uluslararası gündemdeki başlıklara ilişkin değerlendirmelerde bulunması bekleniyor.
Genel Kurul’da geleneksel uygulama doğrultusunda ilk konuşmayı Brezilya yapacak. Brezilya’nın ardından ev sahibi ABD söz alacak.
Guterres son kez Genel Kurul’a hitap edecek
Genel Kurul, görev süresi 31 Aralık 2026’da sona erecek BM Genel Sekreteri Antonio Guterres açısından da son Genel Kurul olacak.
Guterres’in son Genel Kurul konuşmasında, uluslararası sistemin karşı karşıya olduğu savaşlar, insani krizler ve değişen küresel dengeler karşısında çok taraflı işbirliğinin güçlendirilmesi mesajını vermesi bekleniyor.
BM Genel Kurulu Başkanlığı tarafından açıklanan programda da çok taraflı sistemin yeniden güçlendirilmesi ve BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilecek biçimde reforme edilmesi temel başlıklar arasında gösteriliyor.
BM’nin yeni genel sekreterinin belirlenmesine ilişkin süreç de devam ediyor. Yeni genel sekreterin 1 Ocak 2027’de göreve başlaması öngörülüyor. Bu nedenle Genel Kurul haftasında yürütülecek diplomatik temasların yeni genel sekreterin belirlenmesi süreci açısından da önem taşıması bekleniyor.
Şi New York’a gitmeyecek
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu yıl Genel Kurul toplantılarına katılmaması bekleniyor. Şi’nin perşembe günü Washington’da ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştireceği görüşmeler nedeniyle New York’a gitmeyeceği belirtiliyor.
Şi, 2021 yılında BM Genel Kurulu’na video konferans yoluyla hitap etmişti.
Haftanın önemli diplomatik temaslarından birinin ise Trump ile Körfez ülkeleri temsilcileri arasında salı günü yapılması planlanan toplantı olması bekleniyor. Geçen yıl da Trump’ın benzer bir toplantı gerçekleştirdiği ve toplantının ardından Gazze’ye ilişkin bir barış planının gündeme geldiği belirtilmişti. Söz konusu planın maddelerinin önemli bölümünün uygulanmadığı ifade ediliyor.
BM’nin bütçe sorunu da gündemde
ABD, bu hafta BM’nin olağan bütçesine 725 milyon dolarlık katkı payı ödeyerek Genel Kurul’daki oy hakkını kaybetme ihtimalinin önüne geçti. Bununla birlikte ABD’nin örgüte bir milyar doların üzerinde borcu bulunduğu ve Washington yönetiminin BM’de kesinti ve reform taleplerini sürdürdüğü aktarılıyor.
Pezeşkiyan’ın ABD’ye gitmesi bekleniyor
İran’ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı’na göre İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın, son anda bir değişiklik yaşanmaması halinde BM Genel Kurulu için ABD’ye gitmesi planlanıyor.
Metinde, ABD ile İran arasındaki çatışmanın ve Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri hareketliliğin Genel Kurul gündemindeki önemli başlıklardan biri olması bekleniyor. İran’a yönelik saldırılar, sivillerin yaşamını yitirmesi ve altyapının zarar görmesine ilişkin gelişmelerin de diplomatik temaslarda ele alınması bekleniyor.
Pezeşkiyan BM’ye gidiyor: Diplomasi umudu ve savaş gerilimi bir arada
Netanyahu ve Abbas’ın konuşmaları gündemde
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun perşembe günü Genel Kurul’da konuşması bekleniyor.
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ise ABD’nin vize vermemesi nedeniyle toplantıya New York’tan katılamayacak. Abbas’ın konuşmasını video konferans yöntemiyle yapacağı duyuruldu.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski ve Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da 81. Genel Kurul kapsamında konuşma yapacak isimler arasında bulunuyor.
Genel Kurul’un genel görüşmeleri 22-26 Eylül tarihleri arasında ve 28 Eylül’de gerçekleştirilecek. BM’nin resmi takviminde yüksek düzeyli haftanın diğer önemli başlıkları arasında kalkınma hakkı, iklim eylemi, deniz seviyesinin yükselmesi, pandemi hazırlığı ve ırkçılıkla mücadeleye ilişkin toplantılar da yer alıyor.
