Birleşik Krallık’ın (BK) Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılma (Brexit) sürecinde, Doğu Avrupa ülkelerinden gelen işçilerin serbest dolaşım ve çalışma haklarını kaybetmesiyle göçün azalacağı savunuluyordu. Ayrılık yanlıları, tarım gibi sektörlerde boşta kalacak istihdam alanlarının daha yüksek ücretlerle Britanya yurttaşları tarafından doldurulacağını öngörüyordu. Ancak aradan geçen süreçte ortaya çıkan iş gücü açığı, yönünü daha önce çoğunlukla Rusya’ya çeviren Orta Asyalı işçilerle kapatıldı.
Vize oranlarında Orta Asya ülkeleri ilk sırada
Resmi veriler, BK’deki tarımsal iş gücü dönüşümünü net bir şekilde ortaya koyuyor. 2023 yılında tarım sektörü için verilen 32 bini aşkın 6 aylık mevsimlik işçi vizesinde ilk dört sırayı Orta Asya cumhuriyetleri paylaştı. Vizelerin yüzde 24’ünü Kırgızistan, yüzde 17’sini Tacikistan, yüzde 15’ini Kazakistan ve yüzde 13’ünü Özbekistan vatandaşları aldı.
Kent bölgesindeki bir çilek bahçesinde çalışan 44 yaşındaki Özbekistan vatandaşı Şukrat Curayev, New York Times’a (NYT) yaptığı açıklamada, kendi memleketlerinde bulamadıkları ekonomik imkanları BK’de yakalamaktan memnun olduğunu belirtti. Burada kazandığı parayla Özbekistan’da bir daire satın aldığını ifade eden Curayev, daha önce çalıştığı Rusya bölgelerine atıfta bulunarak, “Burası Sibirya gibi değil. Orada hava eksi 50 dereceyi bulabiliyor. Burayı seviyorum, çok istikrarlı ve huzurlu” dedi. Bişkek’te yaşayan Orozbek Saypidin de yeniden BK’de çalışmak istediğini belirterek, “6 ayda ailemin hayatını düzeltebilirim” diye konuştu.
Britanyalı çiftçiler yabancı işçilere bağımlı
Britanyalı çiftçiler ve tarım üreticileri, yabancı mevsimlik işçiler olmadan üretimi sürdürmelerinin imkansız olduğunu vurguluyor. Sektör temsilcileri, mevcut çalışma ve ücret koşulları altında BK yurttaşlarının büyük bir çoğunluğunun bu işlerde çalışmak istemediğine dikkat çekiyor.
“Sistemik sömürü ve kölelik” iddiaları gündemde
Madalyonun diğer yüzünde ise yabancı işçilerin maruz kaldığı ağır çalışma koşulları ve hak ihlalleri yer alıyor. İşçi hakları savunucuları, mevcut vize sisteminin büyük bir sömürü düzenine zemin hazırladığını savunuyor.
Yalnızca 6 aylık vizeye sahip olan ve bu vizeleri doğrudan bağlı oldukları işverenlere kayıtlı bulunan yabancı işçilerin, maruz kaldıkları kötü muamele ve hak ihlallerini sınır dışı edilme korkusuyla yetkililere bildirmekten kaçındıkları ifade ediliyor.
Londra merkezli İşçi Hakları Merkezi Direktörü Dora-Olivia Vicol, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Mevsimlik işçilerin sömürülmesi yaygın ve sistematik bir durumdur” ifadesini kullandı. Geçmiş dönemlerde parlamento çatısı altında yer alan Lordlar Kamarası’na kadar taşınan raporlarda, bazı yabancı işçilerin BK’deki çalışma koşullarını “modern kölelikle eşdeğer” olarak nitelendirdiği biliniyor.
