Senato Genel Kurulu’nda kabul edilen metin, Ulusal Çocuk ve Ergen Hakları Konseyi’nin (Conanda) cinsel saldırı sonucu oluşan gebeliklerde kurumsal ve tıbbi mekanizmaların nasıl işletileceğini belirleyen hak temelli kararını geçersiz kıldı. Temsilciler Meclisi’nin Kasım 2025’teki onayının ardından Senato’nun da bu adımı kabul etmesiyle birlikte, askıya alma kararı resmi olarak yayımlandığı andan itibaren yürürlüğe girecek.
Düzenleme kurumsal şiddeti ve ikincil mağduriyeti önlemeyi amaçlıyordu
Askıya alınan mevzuat; aile, vasi ya da üçüncü kişilerin, cinsel şiddete maruz bırakılan çocukların kendi bedenleri ve gelecekleri üzerindeki beyan ve iradelerini engellemesinin önüne geçiyor, çocukların haklarının korunması amacıyla ücretsiz hukuki ve psikososyal destek almasını güvence altına alıyordu.
Söz konusu düzenleme, “çocuğun üstün yararı” ve “bedensel özerklik” ilkelerini temel alarak mağdurlara “gizlilik, karar alma özgürlüğü ve kurumlar tarafından yeniden yapısal/psikolojik şiddete maruz bırakılmadan dinlenme hakkı” tanıyordu.
Ayrıca, yargı ve sağlık mekanizmalarında yaşanan ikincil mağduriyetleri (yeniden travmatize edilmeyi) önlemek amacıyla bağlayıcı uygulama protokolleri getiriyor; ilgili uzmanların görevlerini hak temelli, toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı ve insani bir yaklaşımla yürütmesini zorunlu kılıyordu.
Gerekçe: ‘Yetki aşımı’ ve muhafazakar siyasetin beden politikaları
Muhafazakar çoğunluğun kontrolündeki Senato, konuyu iki dakikadan kısa bir sürede ele aldığı sembolik oylamayla, İnsan Hakları ve Vatandaşlık Bakanlığı’na bağlı Conanda’nın kararını iptal etti. Senato, konseyin yürütme alanında kendi yetkilerini aştığını savundu.
Sürecin raportörü olan ve Jair Bolsonaro döneminde (2019-2022) bakanlık yapan Senatör Damares Alves, Conanda’nın “yeni haklar tanımlama” veya “parlamento tarafından kabul edilen yasal çerçeveleri kısıtlama” yetkisinin bulunmadığını öne sürdü. Liberal Parti (PL) Senatörü Eudócia Caldas ise düzenlemenin askıya alınmasını, “kürtajın yaygınlaşmasını engelleme” hamlesi olarak nitelendirerek üreme sağlığı hizmetlerini kısıtlayıcı bir tutum sergiledi.
Brezilya’daki mevcut yasal cerçeve ve hak sınırlandırmaları
Brezilya mevzuatında gebelik sonlandırma genel olarak suç sayılmakla birlikte, yalnızca üç istisnai durumda cezai yaptırımdan muaf tutuluyor:
- Gebeliğin cinsel saldırı/cinsel şiddet sonucu oluşması,
- Fetüste anensefali (beyin anomalisi) tespit edilmesi,
- Gebeliğin kişinin hayatı için hayati bir risk oluşturması.
Bu durumların dışındaki güvenli kürtaj hakkı uygulamaları yasal korumanın dışında bırakılıyor; işlemi gerçekleştiren kadınlar, hamile bırakılan ergenler ve sağlık çalışanları için hapis cezası öngörüyor.
Erken yaşta gebelikler bir halk sağlığı ve hak ihlali sorunu
Yasal engellere ve kısıtlamalara rağmen, çocuk yaşta ve erken yaşta gebelikler ülkede ciddi bir halk sağlığı, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve çocuk hakları ihlali sorunu olmaya devam ediyor. Sağlık Bakanlığı’nın resmi verilerine göre, 2025 yılında yaklaşık 275 bin bebek, ergenlik dönemindeki bireyler tarafından dünyaya getirildi. Bu verinin yaklaşık 11 bin 600’ünü ise sistemik yapıların koruyamadığı, 10-14 yaş grubundaki çocuklar tarafından yapılan doğumlar oluşturdu.
Brezilya Ceza Kanunu uyarınca, 14 yaşından küçük çocuklarla girilen her türlü cinsel ilişki, rıza olgusu aranmaksızın doğrudan “savunmasız kişiye yönelik cinsel istismar ve cinsel saldırı” suçu kapsamında değerlendiriliyor.
