Brezilya’da Luiz Inácio Lula da Silva, sağcı rakibi Flávio Bolsonaro’yu 4,4 milyon oy farkıyla mağlup ederek dördüncü kez devlet başkanı seçildi. Latin Amerika’da yükselen sağ dalgaya rağmen seçimleri kazanan Lula, ilk turda geriye düşüp ikinci turda zafere ulaşan ilk aday olarak tarihe geçti. Bolsonaro ise sonuçları kabul etmeyerek seçimin iptalini isteyeceğini açıkladı.
Brezilyalılar, yeni devlet başkanlarını seçmek için 25 Ekim Pazar günü sandık başına gitti. Başa baş geçen yarışı, görevdeki Lula da Silva’nın kazandığı ve yeniden devlet başkanı seçildiği ilan edildi.
Görevdeki 80 yaşındaki solcu Luiz Inácio Lula da Silva ile 45 yaşındaki sağcı senatör Flávio Bolsonaro arasında yarış başa baş sürdü.
Brezilya Yüksek Seçim Kurulu, oyların yüzde 98,7’sinin sayıldığını ve Lula’nın matematiksel olarak seçimi kazandığını duyurdu.
Lula oyların yüzde 51,75’ini alırken, Bolsonaro yüzde 48,25’ini aldı. Brezilya’da 160 milyon kayıtlı seçmen bulunuyor.
Sonuçların gelmesiyle Lula taraftarları Sao Paulo sokaklarında kutlamalar yapmaya başladı.
Böylece Lula da Silva, dördüncü kez bu göreve seçilmiş oldu.
Flávio Bolsonaro, 2022’deki son seçimi kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan eski sağcı Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu.
Bolsonaro, 4 Ekim’deki ilk tur oylamada birinci sırada yer almasının ardından bu seçimin favorisi olarak görülüyordu.
ABD Başkanı Donald Trump ilk turdaki sonucu “çok büyük” bir zafer olarak nitelendirmişti. Lula ise ABD’yi “seçimlere müdahale etmekle” suçlamıştı.
İlk turda Bolsonaro’nun oyları beklenenin üzerinde gelmişti. Bu da ikinci turda Bolsonaro’yu avantajlı hale getirmişti çünkü ilk turda elenen diğer bazı adaylar sağcı alternatiflerdi.
Latin Amerika’nın büyük bölümü Trump yönetimiyle uyumlu sağcı devlet başkanlarını seçmiş durumda. Brezilya’da ise ikinci tur, Latin Amerika’nın en büyük ülkesi ve ekonomisinin bu yola girmesine engel olmuş görünüyor.
Lula’nın zaferi
Lula’nın zaferi, son dönemde Latin Amerika genelinde güç kazanan sağ ve merkez sağ partilerin seçim başarılarına da önemli bir istisna oluşturdu. Brezilya’nın 1989’da doğrudan devlet başkanlığı seçimlerine dönmesinden bu yana ilk kez bir aday, ilk turu ikinci sırada tamamlamasına rağmen ikinci turda seçimleri kazandı.
Seçimlerin ardından destekçilerine seslenen Lula, “Bu ülkeyi yönetme biçimimizi değiştireceğimizi garanti edebilirim. Halkın kararlarımıza daha fazla katılmasını sağlayacağız” dedi. Brezilyalılara desteklerinden dolayı teşekkür eden Lula, özellikle demokrasiyi savunmak için sokaklara çıkan gençlerin rolüne dikkat çekti.
Sonuçların açıklanmasıyla Rio de Janeiro ve Belo Horizonte başta olmak üzere birçok kentte Lula destekçileri sokaklara çıkarak kutlama yaptı.
Bolsonaro seçimin iptalini istiyor
Seçimin ardından başkent Brasília’da destekçilerine seslenen Flávio Bolsonaro, sonuçları tanımayacağını ve yasal yollara başvuracağını açıkladı.
Bolsonaro, Yüksek Mahkeme’nin oy verme süresini son anda iki saat uzatma kararını gerekçe göstererek, “Yaşananlar göz önüne alındığında seçim sonucunu tanımak mümkün değil. Hukuki yollara başvuracağız ve seçimin iptal edilmesini isteyeceğiz” dedi.
Oy verme süresinin uzatılması kararı, her iki adayın kampanya ekibinden gelen taleplerin ardından alınmıştı. Lula’nın ekibi, bazı eyaletlerde seçmenleri sandık merkezlerine taşıyan otobüslerde yaşanan sorunları gerekçe göstererek ek süre talep etmişti. Bolsonaro’nun ekibi de ülkenin bazı bölgelerinde şiddetli yağışlar nedeniyle seçmenlerin sandıklara ulaşmakta güçlük çektiğini bildirmişti.
Yüksek Mahkeme Yargıcı Cristiano Zanin’in kararıyla oy kullanma süresi iki saat uzatıldı. Ancak karar, Brasília saatiyle 17.00 civarında, sandıkların normal kapanış saatinde açıklandı. Bu sırada bazı sandık merkezleri kapanmıştı.
Bolsonaro’nun seçim sonucunu kabul etmemesi, babası Jair Bolsonaro’nun 2022 seçimlerinde Lula’ya yenilmesinin ardından yaşananları yeniden gündeme getirdi. Eski Devlet Başkanı Bolsonaro, 2022’deki yenilgisini tersine çevirmeye yönelik darbe girişimi nedeniyle hapis cezasına çarptırılmıştı.
İlk turda Bolsonaro öndeydi
Lula’nın zaferi, seçim kampanyasının başında beklenmedik bir sonuç olarak görülüyordu. İlk turda Bolsonaro, rakibinden yaklaşık 2,2 milyon fazla oy almıştı. Ancak iki aday da yüzde 50 barajını aşamadığı için seçim ikinci tura kalmıştı.
İlk tur sonuçları, hayat pahalılığı, suç oranları ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle Lula’ya yönelik seçmen tepkisinin arttığını ortaya koymuştu. Aynı zamanda Jair Bolsonaro’nun cezaevinde olmasına rağmen sağ hareketin ülkedeki güçlü konumunu koruduğunu göstermişti.
Latin Amerika genelindeki siyasi eğilimler de Lula’nın aleyhine görünüyordu. Nisan 2025’ten bu yana Ekvador, Bolivya, Honduras, Şili, Kosta Rika, Kolombiya ve Peru’da yapılan devlet başkanlığı seçimlerini sağ veya merkez sağ adaylar kazanmıştı.
Temmuz ayında Datafolha tarafından yapılan bir araştırmaya göre Brezilyalıların yüzde 44’ü kendisini sağ veya merkez sağ görüşlere yakın tanımlarken sol ve merkez sola yakın olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 39’da kalmıştı.
Buna rağmen Lula, ikinci turda seçmen desteğini artırmayı başardı.
Seçimin belirleyici konuları ekonomi, suç ve yolsuzluk oldu
CNN’de yer alan habere göre, seçim kampanyasının en önemli gündem maddelerinden biri kamu güvenliğiydi. Eylül ayında Quaest/Pax tarafından yapılan araştırmada, Brezilyalıların yüzde 28’i şiddeti ülkenin en büyük sorunu olarak tanımladı. Bunu yüzde 22 ile yolsuzluk ve yüzde 19 ile ekonomi izledi.
Flávio Bolsonaro, organize suç örgütlerinin terör örgütü olarak tanımlanmasını, cezaevlerinin kapasitesinin artırılmasını ve cezai sorumluluk yaşının düşürülmesini vaat etti.
Bolsonaro, 13 Ekim’deki açıklamasında, “Kamu güvenliği konusunda radikal olduğumu düşünenler henüz hiçbir şey görmedi” diyerek El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele’nin sert güvenlik politikalarının bile yeterli olmadığını söyledi.
Lula ise geleneksel sol politikalar ile seçmenlerin daha sert güvenlik önlemleri talepleri arasında denge kurmakta zorlandı. Geçen yıl uyuşturucu satıcılarının aynı zamanda uyuşturucu kullanıcılarının mağduru olduğunu söylediği bir konuşmanın yeniden gündeme gelmesi, muhalefetin eleştirilerine yol açtı. Lula daha sonra sözlerini yanlış ifade ettiğini kabul etti.
Ekonomideki sorunlar da iktidarın karşılaştığı en önemli engellerden biri oldu. Lula’nın ilk iki devlet başkanlığı döneminde emtia fiyatlarındaki yükseliş milyonlarca Brezilyalının yoksulluktan kurtulmasına katkı sağlamıştı. Ancak son dönemde işsizliğin düşük seyretmesi ve enflasyonun gerilemesine rağmen birçok seçmen hayat pahalılığının etkilerini hissetmeye devam etti.
Yolsuzluk iddiaları ise iki adayın da kampanyasını etkiledi. Lula, Bolsonaro’nun iflas eden Banco Master’ın eski yöneticisi Daniel Vorcaro ile ilişkilerini sorgularken Bolsonaro da Lula’nın büyük oğluna yönelik yolsuzluk iddialarını gündeme taşıdı.
Americas Quarterly Genel Yayın Yönetmeni Brian Winter, karşılıklı suçlamaların Brezilyalı seçmenlerin siyasi sisteme yönelik güvensizliğini artırdığını belirtti.
ABD’ye ‘seçimlere müdahale’ suçlaması
Bolsonaro’nun ilk turdaki zaferinden sonta Lula’nın destekçileri, katılım oranını artırmak amacıyla onun lehine büyük mitingler düzenledi.
24 Ekim Cumartesi günü Lula, Rio de Janeiro’daki Copacabana Plajı’nda toplanan büyük kalabalığa, bu seçimin bir “egemenlik” meselesi olduğunu ve insanların Brezilya bayrağını öpen kişiyle Amerikan bayrağını öpen kişi arasında seçim yapacağını söyledi.
Lula yönetimi, ABD’yi Brezilya seçimlerine müdahale etmekle suçladı. Washington ise bu iddiayı “temelsiz” olarak nitelendirdi.
Lula, “basit bir nedenle” seçimi kazanacağı iddiasında bulundu: “Halkın değişim istediği doğru, ancak halk ilerlemek istiyor. Geriye gitmek istemiyorlar.”
Luiz Inaciao Lula da Silva kimdir?
Luiz Inacio Lula da Silva, 27 Ekim 1945’te kuzeydoğudaki Pernambuco eyaletine bağlı Garanhuns’ta doğdu. Halihazırda Sao Paulo’da yaşayan Lula’nın biri üvey beş çocuğu var. Yakın bir zaman önce Janja adıyla bilinen üçüncü eşi Rosangela da Silva ile evlendi.
Lula 1960’lar ve 1970’lerde bir metal işçisi ve aktif bir sendikacıydı. Öncesinde bir kuru temizleme şirketinde çalıştı ve ayakkabı boyacılığı yaptı.
1980’de İşçi Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı. 1987 ve 1991’de Sao Paulo’dan federal meclise seçildi.
1989’da İşçi Partisi’nden ülkenin ilk işçi sınıfı adayı olarak başkanlık seçimine girdi. Dört başarısız denemeden sonra ilk kez 2002’de devlet başkanı seçildi.
2003’te yoksulluğu azaltmaya yönelik sosyal programını uygulamaya başladı. 2006’da oyların yüzde 60’ından fazlasını alarak yeniden seçildi.
2010’da İsrail’i ziyaret eden ilk devlet başkanı oldu.
Aynı yıl Time Dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçildi.
2011’de gırtlak kanseri nedeniyle kemoterapi gördü.
2018’de üst düzey siyasetçilerin, hükümet yetkililerinin ve iş insanlarının suçlandığı yolsuzluk soruşturması kapsamında tutuklandı ve hapse girdi. O yıl seçimlere katılması yasaklandı.
Lula, Kasım 2019’da 580 gün sonra hapisten çıktı. Mart 2021’de bir Federal Yüksek Mahkeme Yargıcı Lula hakkındaki mahkumiyet kararını bozdu. Siyasi haklarını geri kazanan Lula, Temmuz 2022’de İşçi Partisi’nden yeniden başkanlığa aday oldu.
