Dayanışmanın Kadın Hali Derneği’nin (DAKAHDER) Yerelden Eşitliğe Çalışması kapsamında hazırladığı rapor, Türkiye’deki 30 büyükşehir belediyesinde kadınların karar alma mekanizmalarındaki temsilini inceledi.
Bulgulara göre belediye meclislerindeki her 8 üyeden sadece 1’i kadın olurken, belediye encümenlerinde kadınların temsil oranı yüzde 18,6’da kaldı. İncelenen büyükşehirlerden yalnızca 4’ünde kadın belediye başkanı bulunuyor.
Dayanışmanın Kadın Hali Derneği (DAKAHDER) tarafından yürütülen Yerelden Eşitliğe Çalışması, yerel yönetimleri toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle düzenli ve çok boyutlu biçimde izlemeyi amaçlıyor. Çalışma kapsamında her ay yerel eşitliğin farklı bir boyutuna odaklanılarak veri üretilmesi, mevcut durumun görünür kılınması ve bulguların yerel yönetimler ile sivil toplum için izlenebilir bir bilgi kaynağına dönüştürülmesi hedefleniyor.
Çalışmanın yerel karar alma mekanizmalarında kadınların temsiline odaklanan bölümünde Türkiye’deki 30 büyükşehir belediyesi incelendi. Belediye başkanlıkları, belediye meclisleri, belediye encümenleri ile seçilmiş imar, plan ve bütçe komisyonlarının yapısı ele alınarak kadınların bu organlardaki temsil oranları karşılaştırıldı.
Belediye meclislerinde her 8 üyeden 1’i kadın
Raporun temel bulgularından biri, kadınların belediye meclislerindeki temsilinin sınırlı kalması oldu. Araştırmaya göre belediye meclislerindeki her 8 üyeden yalnızca 1’i kadın. Belediye encümenlerinde ise kadınların temsil oranı yüzde 18,6 olarak belirlendi.
İncelenen 30 büyükşehir belediyesinden yalnızca 4’ünde kadın belediye başkanı bulunması da kadınların yerel yönetimlerin üst düzey karar mekanizmalarındaki sınırlı temsiline işaret ediyor.
Raporda, kadınların yerel yönetimlerdeki varlığının yalnızca toplam üye sayıları üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmadığı vurgulandı. Kadınların belediyelerin hangi organlarında görev aldığı ve temsil oranlarının farklı karar alma düzeylerinde nasıl değiştiği de araştırmanın temel başlıkları arasında yer aldı.
Belediye başkanlığı, meclis ve encümen gibi farklı yetki alanlarının ayrı ayrı incelenmesinin, kadınların yerel yönetimlerdeki varlığını karar alma gücünün kurumsal dağılımı içinde değerlendirmeyi mümkün kıldığı belirtildi.
Van ve Mardin’de seçilmiş eşbaşkanlar ayrı değerlendirildi
Araştırmada Van ve Mardin büyükşehir belediyeleri, seçilmiş belediye başkanlarının görevden uzaklaştırılması ve yerlerine valilerin belediye başkan vekili olarak görevlendirilmesi nedeniyle diğer büyükşehirlerden ayrı ele alındı.
Bu iki kentte 31 Mart 2024 yerel seçimleriyle oluşan temsil tablosu ile raporun veri toplandığı tarihteki güncel kurumsal durum birbirinden ayrılarak gösterildi. Böylece kayyım atamalarının ardından değişen yerel yönetim yapısının, seçmen iradesiyle ortaya çıkan temsil tablosuyla aynı kategoride değerlendirilmemesi amaçlandı.
Raporda, Van ve Mardin’de seçilmiş kadın eşbaşkanların yerini kayyım olarak görevlendirilen erkek valilerin aldığına dikkat çekildi. Bu durum, kadınların yerel yönetimlerdeki temsili değerlendirilirken seçim sonuçları ile sonradan oluşan idari yapının birbirinden ayrılması gerektiğini ortaya koyan örneklerden biri olarak ele alındı.
Araştırma sadece sayısal temsili ölçüyor
DAKAHDER’in çalışması, belediyeleri yalnızca bir sıralamaya tabi tutmayı veya kadınların sayısal varlığını tek başına bir başarı ölçütü olarak değerlendirmeyi amaçlamıyor. Araştırma, kadınların yerel karar alma mekanizmalarındaki mevcut konumunu veriler üzerinden görünür kılmayı, temsilin hangi kurumsal düzeylerde güçlendiğini ya da zayıfladığını izlemeyi ve eşit temsil tartışmaları için karşılaştırılabilir bir başlangıç verisi oluşturmayı hedefliyor.
Bu kapsamda belediye başkanlığı, meclis, encümen ve seçilmiş komisyonlardaki kadın temsilinin birlikte incelenmesiyle farklı kentlerdeki temsil örüntülerinin karşılaştırılması amaçlanıyor. Böylece kadınların temsilinin hangi kurumsal alanlarda yoğunlaştığı veya daraldığı ve belediye organları arasında ne tür farklılıklar bulunduğu değerlendirilebiliyor.
Rapor, kadınların karar mekanizmalarındaki sayısal varlığını ölçüyor. Ancak kadın temsilcilerin karar süreçleri üzerindeki fiilî etkilerini veya belediyelerin eşitlik politikalarının sonuçlarını doğrudan değerlendirmiyor. Bu nedenle bulgular, kadınların temsil düzeyini ortaya koyan veriler olarak ele alınıyor.
Yerel yönetimlerde eşit temsil için izleme hedefi
Çalışmanın belirli aralıklarla tekrarlanmasıyla yerel yönetimlerde kadın temsilinin zaman içindeki değişiminin izlenmesi hedefleniyor. Elde edilecek verilerin, eşitlikçi yerel yönetim politikalarının geliştirilmesine yönelik savunuculuk çalışmalarına katkı sunması amaçlanıyor.
Raporun temel sonuçlarından biri, kadınların yerel yönetimlerdeki temsilinin yalnızca toplam üyelikler üzerinden değil, siyasal ve ekonomik karar yetkisinin farklı kurumsal düzeylerde nasıl dağıldığı üzerinden de izlenmesi gerektiği oldu.
DAKAHDER, araştırmayla büyükşehir belediyelerinde kadınların karar alma süreçlerine erişimini görünür kılan karşılaştırılabilir bir veri zemini oluşturmayı; eşit temsilin, kurumsal şeffaflığın ve toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı yerel politikaların geliştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlıyor.
