Cildimizden vücudumuza girip kanımızda dolaşıyor. Yumurtalarını karaciğer, akciğer ve cinsel organlarımıza bırakıyor. Ve yıllarca tespit edilmeyebiliyor.
Bilim insanları bugüne kadar çok da ciddiye alınmayan şiştozomiyaz hastalığına yol açan parazitlerin kontrolden çıkabileceği uyarısında bulundu.
Her yıl dünya çapında 250 milyon kişi bu hastalık için tedavi görüyor.
Bunların büyük çoğunluğu, bu paraziti taşıyan salyangozların yaşadığı Afrika’da.
Ancak hastalık kıta dışında da bulaşıyor: Çin, Venezuela ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu 78 ülkede şiştozomiyaz bulaşımı tespit edildi.
Türkiye’de ise bugüne kadar sadece yurtdışından dönen kişilerde bu parazit tespit edilmişti.
Fakat bu durum değişebilir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), şiştozomiyaza yol açan parazitin evrim geçirerek yeni bölgelerde hayatta kalmaya adapte olduğunu açıkladı.
Örgüt bu açıklamayı Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü’nde yaptı.
Bu gün, bir milyar kişiyi etkilemesine rağmen yeterince önem verilmediği düşünülen virüs, bakteri, parazit ve mantar kaynaklı hastalıklara dikkat çekmek için kullanılıyor.
Şistozomiyaz nedir?
Bu hastalık, salyangozların vücudundan salınan parazit larvalarının bulunduğu sulara giren insan ve hayvanlarda görülüyor.
Bu larvalar deriyi sindirip altına girmelerini sağlayacak enzimler salgılıyor ve bedene girdikten sonra da kan damalarında yaşamaya başlıyor.
Dişileri yumurtladığın bu yumurtalar bazen dışkı ve idrarla vücuttan atılırken bazen de atılamıyor.
Bunun üzerine bağışıklık sistemi bu yumurtalara saldırmaya başlıyor ve bu sırada yumurtaların etrafındaki doku da hasar görüyor.
Bu durum organ yetmezliğine yol açabiliyor.
Yumurtalar bazen de cinsel organlarda birikebiliyor. Bu hastalığa üriner şistozomiyaz deniyor ve ağrıların yanı sıra kanser ve hatta ciddi vakalarda ölüme de yol açabiliyor.
Şistozomiyaz parazit ilaçlarıyla iyileştirilebiliyor. WHO çocuklar, tarım işçileri ve balıkçılar gibi risk altındaki grupların bu ilacı birkaç yıl boyunca düzenli olarak kullanmasını tavsiye ediyor.
Fakat Malavi’deki Liverpool Wellcome Klinik Araştırma Programı’ndan Prof. Janelisa Musaya, evrim geçiren parazitlerin mevcut tedavilere karşı bağışıklık geçirme ihtimali olduğunu söylüyor.
Buzdağının görünen kısmı
Peki yeni inatçı salgınlara ne yol açıyor?
Araştırmacılar bu parazitin insanlardaki ve hayvanlardaki versiyonlarının yeni bir melez oluşturduğunu tespit etti.
Bu melezler hem insanları hem hayvanları etkileyebildiğin için bulaşmasını kontrol altına almak daha zor.
Prof. Musaya yeni araştırmalarında, insan ve hayvanlardan alınan örneklerde test edilen parazitlerin %7’sinin melez çıktığını ve testlerin az sayıda bölgede yapılması nedeniyle bu oranın “buzdağının görünen kısmı” olabileceğini söylüyor.
Musaya, melez parazitlerin gelecekte insan paraziti ve hayvan paraziti olarak ayrılan iki türü ortadan kaldırabileceğini de ekliyor.
Doktorlar bu melez türe ev sahipliği yapan hastaları nasıl iyileştireceklerini henüz çözmüş değil.
Musaya bu yüzden “Siyasetçilere bir uyanma çağrısı gönderiyoruz. Bu sorun hızla büyümeden bir şeyler yapmalılar” diyor.
Cinsel organlardaki vakalar testlerde çıkmayabiliyor
Yeni araştırma, bu melezlerin insanların cinsel organlarını etkilemesine rağmen tespit edilmesinin zor olduğunu da ortaya koyuyor.
Bunun nedeni ise melezlerin yumurtalarının mikroskop altında tipik parazit yumurtalarına benzememesi.
Sağlık çalışanları bu parazitin belirtilerini cinsel yolla bulaşan hastalıkların belirtileriyle de karıştırabiliyor.
Üriner şistozomiyaz tedavi edilmediği durumda genital lejyonlara ve kısırlığa yol açabiliyor, HIV bulaşma riskini de artırıyor.
Avrupa’nın güneyinde salgınlar
Bilim insanları melezlerin dünyaya yayılma yeteneğinin arttığı görüşünde.
İklim değişimi ve artan seyahatle birlikte melez parazitleri kontrol etmek zorlaşıyor.
Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde melezlerin yol açtığı salgınlara rastlandı.
WHO’nun şistozomiyaz kontrol programının başında bulunan Dr. Amadou Garba Djirmay, bunun “küresel bir endişe kaynağına dönüştüğünü” söylüyor.
Kapsamlı parazitle mücadele programları sayesinde şistozomiyaz vakaları 2006’dan 2024’e kadar %60 oranında azaldı.
Fakat WHO’ya göre 2018’le 2023 arasında göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadele için yapılan yardımlar %41 oranında azaldı. (BBC)
