ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeyi amaçlayan barış görüşmelerinden anlaşma çıkmadı. 21 saat süren müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması, kırılgan ateşkesin geleceğini de belirsiz hale getirdi.
Altı haftadır süren ve binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışmaların ardından taraflar, anlaşmaya varılamamasından birbirini sorumlu tuttu.
ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın Washington’ın şartlarını kabul etmediğini belirterek, nükleer silah geliştirmeme konusunda açık taahhüt beklediklerini vurguladı. JD Vance, “olumlu ve açık bir taahhüt görmediklerini” belirterek, bu konunun Washington için temel şart olduğunu vurguladı.
ABD’li yayın kuruluşu Axios’a göre, ABD ve İran heyetleri, birden fazla formatta birkaç tur boyunca bir araya geldi.
Görüşmeler Cumartesi günü başladı ve yerel saatle Pazar’ın erken saatlerinde sona erdi.
Vance, yaptığı açıklamada görüşmeler boyunca ABD Başkanı Donald Trump ile defalarca telefonla görüştüğünü söyledi.
Ancak Trump’ın görüşmeler sürerken Miami’de bir UFC maçına katılması dikkat çekti. New York Times muhabiri Katie Rogers’a göre, ABD yönetimi müzakerelerin geleceğine ilişkin açıklamalar için Trump’ı işaret ederken, Trump’ın gece yarısına kadar Miami’deki organizasyonda kaldığı belirtildi.
İran cephesi ise anlaşmazlığın birkaç kritik başlıktaki görüş ayrılıklarından kaynaklandığını bildirdi. Dışişleri Sözcüsü İsmail Bekayi, özellikle Hürmüz Boğazı gibi konuların masada olduğunu ancak nükleer başlığa doğrudan değinmedi.
Görüşmeler sürerken sahadaki askeri hareketlilik de devam etti.
ABD ordusu, savaşın başlamasından bu yana ilk kez iki destroyerin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini ve mayın temizleme faaliyetleri için hazırlık yapıldığını duyurdu. Ancak bu konuda İranlı yetkililerden yalanlama geldi.
Ateşkesin ardından gerçekleşen bu temaslar, iki ülke arasında on yılı aşkın süredir yapılan ilk doğrudan görüşme ve 1979’daki İran İslam Devrimi’nden bu yana en üst düzey müzakereler olarak öne çıkıyordu. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik, anlaşma ihtimalini zayıflattı.
Tarafların talepleri
İran’ın devlet televizyonu Press TV, görüşmelerin Hürmüz Boğazı kontrolü ve Tahran’ın barışçıl bir nükleer enerji programına sahip olma hakkı konularında tıkandığını bildirdi. İran, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasının yanı sıra Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol, savaş tazminatı ve Lübnan dahil bölgesel bir ateşkes talep ediyor. Ayrıca boğazdan geçişler için ücret alma isteği de Tahran’ın talepleri arasında yer alıyor.
ABD basını yazdı: Anlaşmazlıktaki 3 temel neden
ABD ile İran arasında sona eren görüşmelerde kalıcı bir ateşkes sağlanamazken, Amerikan tarafı “nihai en iyi tekliflerini” sunduklarını ve İran’ın bunu kabul etmediğini açıkladı.
The New York Times’ta, Pakistan’daki müzakerelerin neden tıkandığına ilişkin çarpıcı bir haber kaleme alındı.
Habere göre, 3 temel anlaşmazlık öne çıktı:
1 – Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması.
2 – 450 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti.
3 – İran’ın yurtdışında dondurulmuş yaklaşık 27 milyar dolarlık gelirinin serbest bırakılması talebi.
İran’dan Hürmüz mesajı: Boğazın anahtarı bizim elimizde
İran dini lideri Mücteba Hamaney’in Başdanışmanı ve ülkenin önde gelen siyasetçilerinden Ali Ekber Velayeti, Pakistan’da gerçekleştirilen İran-ABD müzakerelerine atıfla, “Hürmüz Boğazı’nın anahtarı bizim ellerimizdedir.” dedi.
Velayeti, sosyal medya hesabından, Hürmüz Boğazı’na ilişkin açıklamada bulundu.
İran diplomasisinin tarih boyunca amacının ve temel ilkesinin İran’ı korumak olduğunu belirten Velayeti, “Hürmüz Boğazı’nın anahtarı bizim güçlü ellerimizdedir.” ifadesini kullandı.
Hürmüz Boğazı’ndan ABD savaş gemisi geçti mi?
Tarafların Pakistan’da anlaşamamasıyla gözler Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerde olacak.
ABD merkezli Axios haber sitesi, Amerikalı bir yetkilinin 11 Nisan Cumartesi günü birkaç ABD donanma gemisinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini söylediğini aktardı.
Ancak İran televizyonu, “Axios’un bir ABD gemisinin Hürmüz Boğazı’nı geçtiği iddiasını reddediyoruz” şeklinde açıklama yaptı.
BBC Doğrulama Servisi, Marine Traffic ve Whistlefinder verilerini kontrol etti. Buna göre, ABD savaş gemisi USS Michael Murphy bugün Dubai’deki Cebel Ali limanından ayrıldı ve Hürmüz Boğazı’nın batı kısmına vardı. Marine Traffic verilerine göre ABD gemisinin varış noktası Singapur olarak açıklandı.
Trump, görüşmeler sürerken kendi sosyal medya platformundan bir paylaşım yaparak İran’ın denize mayın döşediğini işaret etti ve “ABD’nin dünya üzerindeki tüm ülkelere bir iyilik olarak Hürmüz Boğazı’nı temizlemeye başladığını” söyledi.
İlerleyen saatlerde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM bir paylaşım yaparak bugün iki ABD donanması güdümlü füze destroyerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini açıkladı.
X’te yayımlanan açıklamada, bu adımın İran tarafından döşenen deniz mayınlarının temizlenmesini sağlamak amacıyla atıldığı belirtildi.
Geçiş yapan iki destroyerin USS Frank E Peterson ve USS Michael Murphy olduğu açıklandı.
“Bugün yeni bir geçiş hattı oluşturma sürecine başladık ve ticaretin serbest akışını teşvik etmek için bu güvenli rotayı yakında denizcilik sektörleriyle paylaşacağız” ifadelerine yer verildi.
İran’da petrol altyapısının toparlanması en az 2 ay sürecek
İran basınına göre, Petrol Bakan Yardımcısı ve İran Petrol Ürünleri Dağıtım Şirketi İcra Direktörü Muhammed Sadık Azimifer, saldırılarda hasar gören Lavan Adası’ndaki petrol rafinerisi hakkında açıklamalarda bulundu. Lavan Petrol Rafinerisi’nin 2 ay içerisinde savaştan önceki kapasitesinin yüzde 70-80’ine ulaşacağını belirten Azimifer, gelecek 10 gün içinde de tesisin yeniden faaliyete geçeceğini söyledi.
Lavan Adası’nda bulunan Lavan Petrol Rafinerisi tesisi, İran ile ABD arasında varılan ateşkese rağmen 8 Nisan’da saldırıya uğramış ve rafineride patlama meydana gelmişti.
Lübnan kritik nokta
Çatışmaların sürmesi nedeniyle Lübnan, ateşkesin tartışmalı noktalarından biri haline geldi.
ABD ve İsrail, Lübnan’ın anlaşmanın bir parçası olmadığını belirtirken görüşmelerde kilit arabulucu olan Pakistan Lübnan’ın da anlaşmaya dahil olduğunu söyledi.
İsrailli ve Lübnanlı yetkililerin de 14 Nisan Salı günü Washington DC’de bir araya gelerek görüşmelere başlaması bekleniyor.
İsrail, Hizbullah’ın Lübnan’la yapılacak ateşkes görüşmelerine dahil edilmeyeceğini söyledi.
İsrailli bakanlar: Saldırılar yeniden başlayabilir
İsrailli bakanlar, Pakistan’ın başkenti İslamabad’daki müzakerelerden sonuç çıkmamasının ardından ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılara yeniden başlayabileceğini ileri sürdü.ABD Başkanı Trump’ın nükleer konusunda kırmızı çizgiler belirlediğini ve bunun “olumlu bir gelişme” olduğunu öne süren Cohen, “Anlaşma sağlanamazsa İran’a saldırı düzenlenebilir.” ifadesini kullandı.
İsrail’in işgali genişlettiği ve saldırılar düzenlediği Lübnan’a ilişkin konuşan Cohen, “Bana göre sadece Dahiye’ye değil, Lübnan’ın tesislerine ve altyapıya da saldırmalıyız. Bunu kabinede de söyledim. Bu müzakerelerin başarı şansını yüksek görmüyorum.” iddiasında bulundu. (AA/BBC Türkçe)
