İran’da Ocak ayı protestoları ve son askeri gelişmelerin ardından güvenlik ortamının sertleşmesiyle birlikte, Meşhed’deki Vekilabad Cezaevi’nden gelen yeni raporlar, tutuklu 30 kadının temel imkanlardan yoksun koşullarda tutulduğunu ortaya koyuyor.
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre şu anda 23 kadın “Aramesh” olarak bilinen koğuşta, 7 kadın ise cezaevinin karantina bölümünde tutuluyor. Bu bölümlerde yetersiz havalandırma, yatak eksikliği, kötü hijyen koşulları, ısıtma-soğutma sistemlerinde arızalar ve sağlık hizmetlerine sınırlı erişim gibi ciddi sorunlar yaşandığı belirtiliyor.
‘Ne ile suçlandıklarını bilmiyorlar’
Rapora göre tutuklu kadınların bir kısmı Ocak protestoları sırasında gözaltına alınırken, bazıları ise İran’ın ABD ve İsrail ile yaşadığı askeri gerilimlerin ardından artan güvenlik baskısı kapsamında tutuklandı. Birçok kadının ise hala hukuki belirsizlik içinde olduğu ve dosyalarına dair bilgiye erişemediği ifade ediliyor.
Avukata erişim yok, dosyalar belirsiz
Daha önce de Mehbube Şabani, Sima Enbai Ferimani ve Azer Yahu isimli üç kadın siyasi tutuklunun, net bir yargı kararı olmadan cezaevinde tutulduğu bildirilmişti. Bu kişilere “Allah’a karşı savaş açma (muharebe)”, “İsrail ile bağlantı”, “ulusal güvenliğe karşı toplanma ve komplo kurma” ve “İran liderine hakaret” gibi ağır suçlamalar yöneltildiği, ancak avukat erişimlerinin engellendiği aktarılıyor.
‘Aramesh’ koğuşunda ağır yaşam koşulları
HRANA’nın aktardığına göre kadınlar önce 6. koğuşa götürülüyor ve sorgulama süresince iletişim yasağına tabi tutuluyor. Daha sonra uzun süreli kalış için uygun olmayan Aramesh koğuşu ya da karantina bölümüne sevk ediliyorlar.
Aramesh koğuşunun hangar benzeri, yer altı bir yapıya sahip olduğu, düşük tavan ve sınırlı pencere nedeniyle havalandırmanın yetersiz kaldığı belirtiliyor. Bu durumun tutuklular arasında nefes darlığı, panik atak ve ciddi sağlık sorunlarına yol açtığı ifade ediliyor. Koğuşun kapısının yalnızca zorunlu durumlarda açıldığı da raporda yer alıyor.
Hijyen ve barınma koşulları yetersiz
Koğuşlarda yatak, battaniye ve yastık eksikliği dikkat çekerken; tuvalet ve banyo imkanlarının yetersizliği de öne çıkıyor. Karantina bölümünde ise kanalizasyon kokusu, temizlik eksikliği ve kötü havalandırma nedeniyle yaşam koşullarının daha da ağırlaştığı belirtiliyor.
Sağlık hizmetleri sınırlı, koğuş baskı alanına dönüşmüş
İnsan hakları kaynakları, hastalanan tutukluların revirlere götürülse bile yeterli tedavi alamadan yeniden koğuşlara gönderildiğini aktarıyor. Aramesh koğuşunun daha önce disiplin ya da adli suçlular için kullanıldığı, ancak son dönemde siyasi ve güvenlik suçlamalarıyla tutuklanan kadınların ana tutulma alanlarından biri haline geldiği ifade ediliyor.
Gözlemciler, bu durumun kadın protestoculara ve sivil aktivistlere yönelik baskının arttığını gösterdiğini belirtiyor.
