İran merkezli savaşın tetiklediği petrol krizi küresel ölçekte etkisini artırıyor. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, birçok ülkeyi acil ekonomik ve idari önlemler almaya yöneltirken, yakıt tedariki ve fiyat istikrarı dünya genelinde en önemli gündem başlıklarından biri haline geldi.
Artan akaryakıt fiyatlarını dengelemek isteyen ülkelerden biri olan Polonya, yakıt üzerindeki vergileri düşürme kararı aldı. Hükümet, akaryakıt üzerindeki vergi oranını yüzde 23’ten yüzde 8’e indirmeyi planlarken, özel tüketim vergisinin de Avrupa Birliği’nin belirlediği asgari seviyeye çekileceğini açıkladı. Bu adımın, tüketici fiyatlarını aşağı çekmeyi hedeflediği belirtildi.
Hindistan’da da benzer bir tablo yaşanıyor. Artan petrol fiyatları nedeniyle hükümet yakıtta vergi indirimine giderken, iç piyasada arzın korunması amacıyla dizel ve uçak yakıtı ihracatına vergi getirildi. Petrol ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılayan ülkede fiyat istikrarı tamamen bozulmasa da, yurttaşların benzin istasyonlarında uzun kuyruklar oluşturduğu görülüyor.
Sri Lanka’da karne uygulaması
Krizden en sert etkilenen ülkelerden biri ise Sri Lanka oldu. Enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılayan ve tedarik açısından Hürmüz Boğazı’na bağımlı olan ülkede yakıt sıkıntısı ciddi boyutlara ulaştı.
Tedarikte yaşanan aksaklıklar nedeniyle hükümet, yurttaşlar için benzini elektronik karne sistemine bağladı. Buna göre motosikletlere haftalık 8 litre, otomobillere 25 litre, otobüslere 100 litre ve tırlara 200 litre yakıt sınırı getirildi. Son bir ayda yapılan yüzde 33’lük zamla birlikte, yakıt maliyetlerinin halk üzerindeki yükü daha da arttı.
Vietnam’da uçuşlar azaltılıyor
Güneydoğu Asya’da ise kriz havacılık sektörünü doğrudan etkiliyor. Vietnam’da havayolu şirketleri artan jet yakıtı fiyatları nedeniyle iç hat uçuşlarını azaltma kararı aldı. Vietnam Havayolları, 1 Nisan itibarıyla 7 iç hat uçuşunu askıya aldı.
Şirket yetkilileri, jet yakıtı fiyatlarının varil başına 160 ila 200 dolar seviyesine ulaşması halinde uçuş hacmini yüzde 20’ye kadar daraltabileceklerini açıkladı.
Küresel etkiler büyüyor
Uzmanlar, enerji krizinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal etkiler de yarattığına dikkat çekiyor. Yakıt fiyatlarındaki artışın ulaşım, gıda ve üretim maliyetlerini doğrudan etkilediği, bunun da enflasyonu artırıcı bir baskı oluşturduğu belirtiliyor.
Küresel ölçekte alınan önlemlerin kısa vadede etkili olabileceği ancak savaşın sürmesi halinde enerji piyasalarındaki dalgalanmanın derinleşeceği öngörülüyor.
