Türkiye tarihinde bir ilk yaşanarak motorinin litre fiyatı üç haneli rakamlara ulaştı ve 100 lira 20 kuruş oldu.
İstanbul Avrupa Yakası’nda birkaç gün içinde 89 TL’den 100 TL’ye tırmanan motorin; Ankara’da ortalama 101,5 TL, İzmir’de ise 101,8 TL’den listeleniyor.
Aynı zamlarla birlikte benzin 80 lira 20 kuruşa, otogaz ise 34 lira 63 kuruşa yükseldi. Fiyatların 100 TL’yi aşmasıyla birlikte mevcut istasyon tabelaları yetersiz kaldı ve bazı bölgelerde güncel fiyatlar kağıt etiketlerle tüketicilere duyurulmaya başlandı.
ÖTV takvimi ve eşel mobil sisteminin kaldırılması
Motorin fiyatlarındaki bu sert artışta, Eylül ayında Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) yeniden devreye girmesi önemli bir rol oynadı. Hükümet, 13 Ağustos’ta motorin ÖTV’sini sıfırlayarak KDV etkisiyle pompada yaklaşık 9,29 TL’lik bir düşüş sağlamıştı. Ancak yıl sonuna kadar kademeli bir vergi takvimi belirlendi:
Eylül: 3 TL ÖTV alınmaya başlandı.
Ekim: Vergi tutarı 6 TL’ye yükselecek.
Kasım: ÖTV 9 TL olacak.
Aralık: Vergi 12 TL’ye çıkacak.
1 Ocak 2027: Litre başına ÖTV 13,9006 TL seviyesine ulaşacak.
Ayrıca motorin eşel mobil sisteminden çıkarılarak, yıl sonuna kadar önceden belirlenen bu vergi patikasına bağlandı.
Petrol 100 doların üzerinde: Orta Doğu’daki arz sıkıntısı
Ağustos ayında Brent petrolün varil fiyatı 88 doların altına gerilemişken, Orta Doğu’daki çatışmalar piyasaları sarstı. Suudi Arabistan’daki Doğu-Batı boru hattına düzenlenen İHA saldırıları ve Babülmendep Boğazı’ndaki güvenlik tehditleri fiyatları yukarı çekti. Brent petrol bu sabah 105 doların üzerinde işlem görürken, IEA verilerine göre küresel petrol arzı yıl genelinde günlük 5,7 milyon varil düşüş eğilimi gösteriyor.
Rafinerilerde büyük daralma ve rekor rafinaj marjları
Fiyat artışındaki asıl sıkışıklık ham petrolün işlendiği rafineri tarafında yaşanıyor. Orta Doğu, Rusya ve Asya’daki kayıplar nedeniyle küresel rafinaj kapasitesinde ciddi devre dışı kalmalar görüldü.
Körfez ülkeleri ve Rusya’nın motorin ve gaz yağı net ihracatı, Şubat ayına kıyasla Ağustos ayında günlük 1,6 milyon varil azaldı.
ABD’de dizel fiyatı Eylül başında varil başına 200 doların üzerine çıktı.
Küresel dizel rafinaj marjı varil başına 108,02 dolarla rekor seviyeye ulaştı.
Gözlemlenebilir küresel petrol stokları, Şubat ayından bu yana toplam 507 milyon varil azaldı.
Zamların ekonomik etkileri ve riskler
Motorin; binek araçların yanı sıra yük taşımacılığı, tarım, sanayi, gemiler ve ağır iş makinelerinde yaygın olarak kullanılıyor. Bu nedenle akaryakıttaki artış; nakliyeden gıdaya, tarladan rafa kadar tüm üretim ve dağıtım zincirini doğrudan tetikliyor.
Önümüzdeki dönem için en büyük risk ise vergi takvimi olmaya devam ediyor. Mevcut düzenlemede bir değişiklik olmazsa, 1 Ekim’de ÖTV bir kez daha artarak litre başına 6 TL’ye çıkacak; bu da küresel fiyatlar ve döviz kuru düşmediği sürece fiyat baskısının süreceğini gösteriyor.
Fiyatlar boş viteste, ücretlerde el freni çekilmiş gibi
Motorine zam yurttaşları nasıl etkiledi? ANKA Haber Ajansı, akaryakıt fiyatlarındaki artışı Ankaralılara sordu.
Emekli bir vatandaş, akaryakıt zamlarına tepki göstererek şöyle konuştu:
“Artık hiç şaşırmıyoruz, otomatiğe bağlandı. 3 lira düşüyorsa 5 lira geri artıyor. Ben bunun yıl sonuna doğru 150 lirayı da bulacağını düşünüyorum. Bu bizim her şeyimize yansıyacak; mutfağımıza, cebimize. Ben emekli birisi olarak söylüyorum, bu gelen zam en azından maaşımın yüzde 5’ini götürdü bir gecede.”
Akaryakıt alırken kredi kartına bağımlı hale geldiklerini belirten yurttaş, “Eskisi gibi ’50 liralık alıyorum’ diyemiyoruz. 50 liralıkla şu anda 500 metre yol gidemeyiz. Türkiye’de bir depo benzin alacaksan çantayla gezeceksin. Benim üç kredi kartımın ikisi icralık, sadece birini kullanabiliyorum” dedi.
Geçmişte yüksek enflasyon dönemlerinde ücretlerin fiyat artışlarına daha hızlı uyum sağladığını belirten yurttaş, bugünkü tabloyu, “Fiyatlar boş vitese atılmış araba gibi kendiliğinden hızlanıp gidiyor. Ücretlerde ise el freni çekilmiş araba gibi. Bizim durumumuz bu” sözleriyle anlattı.
‘Daha kötü günler bizi bekliyor’
Bir başka yurttaş ise motorin zammının yalnızca araç sahiplerini etkilemeyeceğini belirterek, “Bunlar kötü günlerimiz, daha kötü günler bizi bekliyor diyebiliriz. Bu sadece motorine zam geldiği anlamına gelmiyor; lojistikten dolayı aslında her şeye zam geliyor. Soğuk havalarda araba ısınsın diye kontağı çevirirdim. Artık yok. Arabayı çalıştırdığım gibi gidiyorum” diye konuştu.
Ekonomi politikalarının enflasyonu düşürmekte etkili olmadığını ifade eden bir diğer vatandaş da motorin fiyatındaki artışın temel ihtiyaçlara yansıyacağını söyledi:
“‘Enflasyonu düşüreceğiz’ dediler, düşüremediler. Petrole yüklenen zam peş peşe her şeyi etkiliyor. Türkiye’de litresi 100 lira olmuş. Sebzeyi, meyveyi, ulaşımı, her şeyi etkileyecek bu zam. Asgari ücret 27 bin lira, emeklinin maaşı 23 bin 500 lira. Bunların hepsinin bir şekilde yükselmesi, herkesin maaşının yükselmesi lazım.”
‘Şehirler arası otobüs yolcukları, nakliye hepsi artacak’
Bir yurttaş, motorin zammının toplu ulaşım ve şehirler arası taşımacılığı da etkileyeceğini belirterek, “Toplu taşıma kullanan Ankaralılara bunun yansıması nasıl olur bilemem. Elbette şehir içi ulaşım ücretleri zamlanacak. Şehirler arası otobüs yolculukları, nakliye, hepsi artacak” dedi.
Dar gelirlinin artan fiyatlar karşısında giderek daha fazla zorlandığını söyleyen başka bir yurttaş ise, “Bu zamları nereye kadar götürecekler bilmiyorum. Biz dar gelirli kişiler zorlanmaya başladık. Yakıt, yiyecek derken Türkiye’yi yavaş yavaş açlığa doğru götürüyorlar. Önce Türk vatandaşını bir doyursunlar” ifadelerini kullandı.
