Arkeologlar, Britanya’ya göç ederek Stonehenge’i inşa eden Neolitik toplulukların yerini yaklaşık 100 yıl içinde alan çan biçimli çömlek (Bell Beaker) kültürüne mensup halkın kökenlerine ışık tuttu.
Daha önce yapılan DNA çalışmaları, çan biçimli çömlek kültürüyle bağlantılı toplulukların Britanya’ya göçünün ardından MÖ 2400 civarında adada büyük bir demografik dönüşüm yaşandığını ortaya koymuştu. Ancak bu toplulukların tam olarak nereden geldiği ve nüfus yapılarının nasıl oluştuğu netlik kazanmamıştı.
Hakemli bilim dergisi Nature’da yayımlanan yeni araştırmada, MÖ 8500 ila MÖ 1700 yılları arasında günümüz Hollanda’sı, Belçika’sı ve Batı Almanya’sında yaşamış 112 bireyin DNA’sı analiz edildi. Bulgular, çan biçimli çömlek kültürüyle ilişkili nüfusun kökeninin Ren-Maas sulak alanlarına dayandığını gösterdi.
Araştırmaya göre, büyük ölçüde avcı-toplayıcı soyundan gelen ve kendine özgü özellikler taşıyan bir yerel topluluk, çan biçimli çömlek kültürüyle bağlantılı gruplarla karıştı. MÖ 2500 civarında gerçekleştiği belirtilen bu karışımın ardından ortaya çıkan yeni nüfus, daha sonra Avrupa’nın kuzeybatısına yayıldı.
Önceki çalışmalar, çan biçimli çömlek kültürünün tek bir merkezden, özellikle de günümüz İspanya ve Portekiz’ini kapsayan İberya’dan yayıldığını öne sürüyordu. Ancak son DNA analizleri, kültürün yerel avcı-toplayıcıların torunları ile Avrupa’ya yeni gelen ve Avrasya bozkırlarıyla bağlantılı atalara sahip grupların karışımı sonucu ortaya çıktığını gösteriyor.
Araştırmacılar, bozkır kökenli göçmenlerin MÖ 3000 civarında bu nüfus karışımına dahil olduğunu belirtiyor. Ren-Maas’ın aşağı kesimlerini kapsayan bölgede birden fazla atadan gelen grupların birleşmesiyle oluşan bu topluluklar, daha sonra Britanya’ya ulaştı.
Bilim insanlarına göre, çan biçimli çömlek kültürüyle ilişkili gruplar Britanya’ya geldiklerinde, Stonehenge’i inşa eden mevcut Neolitik çiftçilerin yerini neredeyse tamamen aldı. Araştırmada, bu dönüşümün Avrupa’nın kuzeybatısının geniş bir bölümünde etkili olduğu, özellikle Büyük Britanya’da yerel Neolitik ataların yüzde 90 ila 100 oranında ortadan kalktığı ifade edildi.
Bilim insanları, söz konusu nüfus değişiminin veba benzeri bir hastalık tarafından tetiklenmiş olabileceğini değerlendiriyor. Buna göre, Avrupa kıtasındaki topluluklar hastalığa karşı bağışıklık geliştirmiş olabilirken, Britanya’daki Neolitik nüfus aynı direnci gösterememiş olabilir.
Çan biçimli çömlek kültürüyle ilişkili topluluklar Britanya’ya yerleştikten sonra Stonehenge ve Avebury gibi anıtsal yapıları kullanmayı sürdürdü. Bu gruplar ayrıca metal işçiliği, okçuluk ve kendilerine özgü çömlek tarzlarını da adaya taşıdı.
Huddersfield Üniversitesi’nden araştırmanın yazarlarından Maria Pala, “Antik DNA çalışmaları genellikle geçmişimizin beklenmedik sayfalarını gün ışığına çıkarır. Bu tür bulguların bizi hâlâ şaşırtabilmesi, antik DNA çalışmalarının gücünü kanıtlıyor” değerlendirmesinde bulundu.
