Kürt siyaset kuramcısı Prof. Abbas Vali, İran’daki güncel protestoları ve rejimin geleceğini değerlendirdi. The Amargi’ye konuşan Vali, 1979 devriminden bu yana rejimin çöküş ihtimalinin ilk kez bu kadar yüksek olduğunu vurguladı.
2022 protestolarından farkı ne?
Vali’ye göre bugünkü hareketlilik, “Jin, Jiyan, Azadi” (Kadın, Yaşam, Özgürlük) ruhunu taşısa da 2022 yılındaki protestolardan üç temel noktada ayrılıyor:
• Söylemin sertleşmesi: 2022’de demokratik talepler ön plandayken, bugün söylem daralarak doğrudan “Diktatöre Ölüm” sloganıyla en tepeyi hedef alıyor.
• Zayıflayan koalisyon: 2022 sonrası parçalanan muhalefet ağları henüz yeniden kurulamadı. Öfke büyük olsa da organizasyon ve ortak vizyon eksikliği dikkat çekiyor.
• Katılım profili: Vali, 2022’de bedeli en ağır çevre bölgelerin ödediğini, ancak mevcut dalgada Fars orta sınıfının henüz kitlesel bir katılım göstermediğini belirtiyor.
‘Her muhalif demokrat değildir’
Prof. Abbas Vali, özellikle monarşi yanlısı gruplara karşı sert bir uyarıda bulunuyor. Vali’ye göre kraliyetçiler, 2022 ayaklanması “kontrol edilemeyecek kadar demokratik ve çoğulcu” hale geldiğinde bunu bir tehdit olarak görmeye başladı.
Vali, olası bir çöküş senaryosunda tehlikeli bir ittifakın doğabileceğine dikkat çekiyor:
“Monarşistler, aşağıdan gelen demokratik bir geçiş korkusu nedeniyle rejim içindeki bazı isimlerle ittifak kurabilir. Birbirlerini sevmeseler de, halkın iradesinden her ikisi de daha çok korkuyor.”
Rejimi çöküşün eşiğine getiren 4 faktör
Vali, rejimin 1979’dan bu yana hiç olmadığı kadar kırılgan olmasının nedenlerini şöyle sıralıyor:
1. Ekonomik dağılma: Ekonomi artık sadece kötü değil, tamamen “parçalanmış” durumda. Geleneksel olarak rejimin kalesi sayılan Çarşı esnafı (Pazar) artık saf değiştiriyor.
2. Meşruiyet kaybı: İdeolojik bağlar tamamen koptu. Devlet artık toplumu bir arada tutmak için sadece kaba kuvvet ve ranta dayalı himaye sistemini kullanıyor.
3. Elitlerin bölünmesi: İktidar bloğu içindeki çatlaklar derinleşiyor, bu da sistemi kırılgan hale getiriyor.
4. Zamanın daralması: Protestoların hızı ve şiddeti saatler içinde artarken, rejimin bu talepleri karşılayacak ne kaynağı ne de esnekliği bulunuyor.
Abbas Vali, İran’da baskının dozunun artmasının bir güç gösterisi değil, sistemin içten çürümesinin bir sonucu olduğunu savundu.
