ABD’de yaşayan Doug Whitney’nin genetik yapısı, erken başlangıçlı Alzheimer hastalığına yakalanmasını neredeyse kaçınılmaz kılıyordu. Ancak Whitney, 70’li yaşlarının sonuna gelmesine rağmen hastalığın hiçbir belirtisini göstermedi. Bilim insanları, bu durumun uzun yıllar yüksek sıcaklıkta çalışmasıyla bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor.
Whitney’nin ailesinde Presenilin 2 adlı gen varyantı bulunuyor. Beyindeki proteinlerin yanlış katlanmasına neden olan bu mutasyonu taşıyan bireyler genellikle 40’lı yaşların sonu ya da 50’li yaşların başında Alzheimer hastalığı geliştiriyor. Whitney’nin ailesinde çok sayıda kişi bu nedenle erken yaşta yaşamını yitirdi.
Buna rağmen aynı genetik mutasyonu taşıyan Whitney’de hastalığın ortaya çıkmaması, bilim dünyasında dikkat çekti. Araştırmacılar, Whitney’nin genç yaşlardan itibaren yaklaşık 20 yıl boyunca donanma gemilerinin 50 dereceyi bulan makine dairelerinde çalışmasının belirleyici olabileceğini düşünüyor. Bu ortamlarda saatlerce kalan Whitney’nin zaman zaman aşırı ısınmayı önlemek için suyla serinletildiği belirtiliyor.
Bilim insanlarına göre yüksek sıcaklığa maruz kalmak, vücutta “ısı şok proteinleri” olarak bilinen koruyucu proteinlerin artmasına yol açıyor. Bu proteinler, beyinde Alzheimer ile ilişkili olan tau proteininin düzgün yapısını korumaya yardımcı olabiliyor. Whitney’nin beyin görüntülemelerinde, hastalığın belirtileriyle bağlantılı olan anormal tau birikiminin oldukça düşük seviyede olduğu tespit edildi.
Araştırmayı yürüten ekiplerden Geoffrey Canet ve Emmanuel Planel, hayvan deneylerinde de benzer sonuçlara ulaştıklarını belirtiyor. Küçük “sauna” ortamlarına yerleştirilen farelerde tau proteinlerinin daha sağlıklı kaldığı ve beyinden daha hızlı temizlendiği gözlemlendi. Finlandiya’da yapılan çalışmalarda ise düzenli sauna kullanan kişilerin Alzheimer’a yakalanma riskinin daha düşük olduğu saptandı.
Öte yandan bazı uzmanlar, Whitney’nin durumunun yalnızca ısıya maruz kalmayla açıklanamayacağını vurguluyor. Avustralya’daki Florey Beyin Araştırma Merkezi’nden Rebecca Nisbet, Whitney’de hastalığa karşı koruyucu olabilecek farklı genetik özelliklerin de bulunduğunu ifade ediyor.
Araştırmalar ayrıca, sıcaklığın yanı sıra soğuk ortamların da beyin sağlığı üzerinde etkili olabileceğini gösteriyor. Vücut sıcaklığının düşmesine yol açan bazı durumların, Alzheimer benzeri bilişsel sorunlarla ilişkilendirildiği belirtiliyor.
Bilim insanları, sıcaklık ve beyin sağlığı arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamak için çalışmaların sürdüğünü, ancak elde edilen bulguların sauna gibi uygulamaların potansiyel faydalarına işaret ettiğini ifade ediyor.
