Sırbistan’da 25 Ekim Pazar günü düzenlenen erken parlamento seçimlerini, hükümet karşıtı protestolardan doğan Öğrenci Listesi kazandı. Yaklaşık 14 yıldır ülke siyasetinde belirleyici rol oynayan Aleksandar Vučić, liderliğini yaptığı Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) yenilgisini kabul etti.
Resmi sonuçların henüz kesinleşmediği seçimlerde, öğrenci hareketinin 250 sandalyeli parlamentoda 135 ila 140 milletvekili çıkarması bekleniyor. Hükümet kurmak için 126 sandalye gerekiyor.
Seçimlere katılım oranı ise yüzde 65-70 bandında gerçekleşerek son yılların en yüksek düzeyine ulaştı.
Eylül ayında başbakanlığa aday olmak için cumhurbaşkanlığından istifa eden Vučić, seçim gecesi Belgrad’daki parti merkezinde yaptığı açıklamada, “Henüz kesin sonuçlara sahip değiliz ancak elimizdeki örnekleme dayanarak bu seçimleri kaybettiğimiz açık. Öğrenci Listesi kazandı” dedi.
Böylece Kasım 2024’te Novi Sad’daki tren istasyonunda 16 kişinin ölümüne yol açan facianın ardından başlayan öğrenci hareketi, yaklaşık iki yıl sonra parlamentoda çoğunluğu elde etmeyi başardı.
Öğrenci Listesi, oyların yaklaşık %53’ünü alarak zafer kazandı ve Aleksandar Vučić liderliğindeki 14 yıllık iktidar blokunu mağlup etti.
Sırbistan’da 1 Kasım 2024’te Novi Sad’da meydana gelen tren istasyonu faciası ile dün (25 Ekim) ortaya çıkan seçim sonuçları arasında aslında doğrudan bir ilişki var.
1 Kasım 2024 tarihinde Novi Sad tren istasyonunun henüz kısa süre önce yenilenmiş beton dış sundurması çökmüş, hükümetin rant politikaları ve denetimsizliği yüzünden 16 yurttaş yaşamını yitirmişti.
İstasyon, Belgrad ile Pekin arasında 1 Temmuz 2024 itibarıyla yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması sonrası, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında 2021-2024 yılları arasında yenilenmişti.
Facianın ardından kamuoyu sorumluların yargılanmasını ve denetim raporlarının açıklanmasını talep ederken, iktidarın cezasızlık zırhı toplumsal öfkeyi sokağa taşıdı.
Katliamın hemen ardından üniversitelerde boykotlar başladı. Gençler, Belgrad ve Novi Sad başta olmak üzere kent meydanlarını, ana kavşakları ve hükümetin propaganda aygıtına dönüşen devlet televizyonu RTS binası önünde eylemler gerçekleştirdi.
Öğrenciler her gün saat facianın yaşandığı 11.52’de ölen 16 kişiye atfen 16 dakikalık “Sırbistan, dur” sembolik eylemleriyle anma yaptı.
Protestolar kısa sürede yolsuzluk, medya sansürü ve otoriter yönetim eleştirilerine dönüştü.
Ülkedeki öğrenci hareketi, bürokratik ve lider odaklı geleneksel siyaset tarzını reddederek yatay ve doğrudan bir örgütlenme modeli benimsedi.
Aktivistler, alanlara çıkmanın yanı sıra yürüyüşler ve bisiklet turlarıyla kasabaları, köyleri dolaşarak yerellerle doğrudan temas kurdu.
Kısa sürede katliama duyulan öfke; akademisyenlerin, öğretmenlerin, çiftçilerin, sağlık çalışanlarının ve işçilerin katıldığı geniş çaplı bir kamusal protesto hattına dönüştü.
Aylarca süren kitlesel protestolar, genel grevler ve sivil itaatsizlik eylemleri iktidarın manevra alanını daralttı.
Vučić yönetiminin hareketi “dış güçlerin kışkırtması” olarak hedef gösterme çabaları da sokaktaki kararlılığı kıramadı.
Eylül 2026’da erken seçim kararı alındı. Vučić cumhurbaşkanlığından istifa ederek başbakan adayı olarak yarışa girdi.
Öğrenciler ise kendileri aday olmadı. Bunun yerine akademisyenler, hekimler, sanatçılar, eski bürokratlar ve aktivistlerden oluşan 250 kişilik bir liste belirledi.
Listenin başında Novi Sad Tıp Fakültesi’nden kardiyolog Profesör Ilija Srdanović yer aldı. Basketbolcu
Dejan Bodiroga, aktör Tihomir Stanić ve eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić gibi isimler de listede bulundu.
Öğrenci hareketi, Novi Sad faciasından doğan hesap verme taleplerini iki yıl içinde seçim zaferine dönüştürdü.
Sırbistan’da 14 yıllık SNS yönetimi sona ererken, yeni meclis ve hükümet oluşumu süreci başladı.
Sırbistan sandık başında: Öğrenciler Vučić’i devirebilecek mi?
