Sırbistan’da yaklaşık 6,45 milyon seçmen, 250 sandalyeli parlamentonun yeni üyelerini belirlemek üzere 25 Ekim Pazar günü sandık başına gidecek. Nispi temsil sisteminin uygulandığı ülkede seçimler tek bir ulusal seçim çevresinde gerçekleştirilecek. Partilerin parlamentoya girebilmesi için genel olarak yüzde 3’lük seçim barajını aşması gerekiyor.
Seçimlerde 18 liste yarışacak. Bu listelerden yalnızca yedisi, parlamentodaki 250 sandalye için eksiksiz aday listesi sundu. Sandıklar yerel saatle 07.00’de açılıp 20.00’de kapanacak. İlk gayriresmî tahminlerin aynı akşam, ön sonuçların ise gece saatlerinde açıklanması bekleniyor. Parlamentoda çoğunluk için en az 126 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Seçimlerde Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç’in Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile yolsuzlukla mücadele ve demokratik reform talepleri etrafında şekillenen öğrenci hareketi karşı karşıya geliyor.
1 Kasım 2024’te Novi Sad’da yaşanan tren istasyonu faciasının ardından büyüyen protestoların içinden çıkan Öğrenci Listesi, protestolardan tam iki yıl sonra geleneksel muhalefetten bağımsız bir siyasi alternatif oluşturmayı hedefliyor.
Seçim öncesinde gözler, 14 yıldır ülke siyasetinde belirleyici konumda bulunan Aleksandar Vuçiç ve iktidarına karşı gelişen öğrenci hareketine çevrildi. Novi Sad’da 1 Kasım 2024’te 16 kişinin yaşamını yitirdiği tren istasyonu faciasının ardından başlayan protestolar, zamanla hükümete karşı geniş çaplı bir siyasi harekete dönüştü.
Seçim öncesinde başkent Belgrad’da düzenlenen gösteriye yaklaşık 150 bin kişinin katıldığı bildirildi. Gösterilerde “14 yıllık aşağılanmaya, kaosa ve ihanete son veriyoruz” sloganı öne çıkarken, protestocular “Öğrenciler kazanıyor” yazılı bayraklar taşıdı. Eylemlerde Vuçiç’in partisi SNS’ye karşı değişim çağrısı yapıldı.
Vuçiç’in siyasi geçmişi ve iktidarı
Aleksandar Vuçiç, Sırbistan siyasetinde uzun yıllardır etkili olan isimlerden biri. Siyasi kariyerine Slobodan Miloşeviç döneminde Sırp Radikal Partisi’nde başlayan Vuçiç, 1998-2000 yılları arasında enformasyon bakanı olarak görev yaptı. Daha sonra Tomislav Nikoliç ile birlikte Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) kuruluşunda yer aldı. Savunma bakanlığı ve başbakanlık görevlerinin ardından 2017’de cumhurbaşkanı oldu. SNS, 2012’den bu yana ülke yönetiminde belirleyici konumda bulunuyor.
Vuçiç, 25 Ekim’deki seçimlerde iktidarını sürdürmek amacıyla SNS’nin öncülük ettiği “Birleşik Sırbistan” listesinin başında yer alıyor. Seçim kararı, hükümetin parlamentonun feshedilmesini talep etmesinin ardından alındı. Vuçiç ise 27 Eylül’de cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ederek seçim sürecinde yeni bir siyasi görev için yarışmasının önünü açtı.
Öğrenci Listesi geleneksel muhalefetten bağımsız bir seçenek sunuyor
Novi Sad’daki facianın ardından gelişen protesto hareketi, seçimlere “Öğrenci Listesi – Öğrenciler kazanıyor” (SL) adıyla katılıyor. Hareketin amacı, geleneksel muhalefet partilerinden bağımsız bir siyasi alternatif oluşturmak ve iktidarın değişmesini sağlamak.
Öğrenci Listesi’nin adayları yalnızca öğrencilerden oluşmuyor. Üniversite öğretim üyeleri, doktorlar, bilim insanları, sanatçılar, çiftçiler ve farklı meslek gruplarından isimler de listede yer alıyor. Adaylar, üniversitelerdeki öğrenci meclislerinde yapılan değerlendirmeler ve ortak karar alma süreçleri sonucunda belirlendi. Hareketin temel ölçütlerinden biri, adayların daha önce üst düzey siyasi görevlerde bulunmamış olmasıydı.
Öğrenciler, yaz aylarını aday listesini hazırlamak için geçirdi. Hareketin “Sırbistan mı, mafya mı?” sloganıyla yürüttüğü kampanya kapsamında 250 kişilik aday listesi oluşturuldu. Adaylık önerilerinin öğrenci meclislerinde tartışılarak karara bağlandığı süreçte binlerce kişinin yer aldığı belirtildi. İktidar koalisyonunun eski üyelerinin ve muhalefet partilerinde görev yapan isimlerin listeye alınmaması da aday belirleme sürecindeki ölçütler arasında yer aldı.
Öğrenci Planı’nda yolsuzlukla mücadele ve medya reformu
Öğrenci Listesi, eylül ayında 11 maddeden oluşan “Öğrenci Planı”nı açıkladı. Programda yolsuzlukla mücadele, kamu kurumlarının siyasi etkiden arındırılması ve demokratik işleyişin güçlendirilmesi öne çıkıyor.
Hareket, yolsuzluk suçlarını soruşturmak üzere özel bir polis birimi kurulmasını istiyor. Protestoculara yönelik hukuka aykırı müdahalelerde bulunan kamu görevlilerinin görevden alınması ve kamu kuruluşlarındaki siyasi kadrolaşmanın sona erdirilmesi de programın talepleri arasında bulunuyor.
Öğrenci Planı’nın bir diğer önemli başlığı medya reformu. Hareket, kamu yayıncılığının siyasi etkiden kurtarılmasını ve Sırbistan’daki medya ortamının daha çoğulcu hâle getirilmesini savunuyor.
Novi Sad’daki tren istasyonu faciasının ardından başlayan protestoların seçim hareketine dönüşmesiyle 25 Ekim seçimleri, iktidardaki SNS ile Öğrenci Listesi arasındaki rekabetin ötesinde, ülkedeki yolsuzluk, kamu kurumlarının işleyişi ve medya özgürlüğü tartışmalarının da merkezine yerleşti.
