ABD Başkanı Donald Trump, ABD, Danimarka ve Grönland arasında adanın güvenliğine ilişkin bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Trump, anlaşmanın ABD’ye Grönland’ın güvenlik ihtiyaçları üzerinde kalıcı kontrol sağlayacağını ve Washington’ın adada geniş çaplı bir askeri varlık oluşturmasının önünü açacağını belirtti.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ABD’nin Danimarka ve Grönland ile “ABD’ye Grönland’daki güvenlik ihtiyaçları üzerinde kalıcı kontrol hakkı tanıyan ve ABD’nin endişelerini tamamen gideren” bir anlaşma imzaladığını duyurmaktan memnuniyet duyduğunu ifade etti.
Trump, anlaşmanın ABD’ye maliyet getirmeyeceğini belirtirken, Washington’ın Grönland’da askeri açıdan gerekli gördüğü her türlü varlığı oluşturabilmesinin önünün açıldığını söyledi.
Trump: Grönland’da geniş çaplı askeri varlık oluşturacağız
Trump, anlaşmanın süresiz olduğunu belirterek Grönland’ın uygun bölgelerinde geniş çaplı bir ABD askeri varlığı oluşturma sürecinin hemen başlayacağını açıkladı.
Trump ayrıca ABD’nin rakip olarak gördüğü ülkelerin Grönland’da askeri ve ekonomik faaliyet yürütmesini de sınırlandıracaklarını söyledi. Buna göre ABD’nin düşmanı olarak tanımlanan ülkeler, Washington’ın yazılı onayı olmadan adada askeri üs kuramayacak, askeri varlık gösteremeyecek veya hassas yatırımlar gerçekleştiremeyecek.
Anlaşmada hangi ülkelerin ABD’nin rakipleri kapsamında değerlendirildiği açıklanmadı. Bununla birlikte Washington yönetimi uzun süredir Çin ve Rusya’nın Arktik bölgesindeki askeri ve ekonomik faaliyetlerini yakından takip ediyor.
Trump’ın açıklamasına göre anlaşmanın süresi için herhangi bir son tarih bulunmuyor. Ancak anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuna açıklanmış değil. Danimarka ve Grönland yönetimleri de anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli parlamenter süreçlerin tamamlanması gerektiğini belirtiyor.
ABD’nin askeri hareket alanı genişliyor
Açıklanan anlaşma, Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye devredilmesini öngörmüyor. Ancak Washington’ın adadaki askeri hareket alanını genişletiyor.
Trump, ABD’nin Grönland’da büyük bir askeri varlık oluşturma sürecine başlayacağını belirtirken, yeni bir askeri üs kurulup kurulmayacağı, adaya ne kadar ilave asker gönderileceği ve hangi silah sistemlerinin konuşlandırılacağı konusunda ayrıntı vermedi.
Reuters, Trump’ın açıklamasından önce ABD ve Danimarka’nın Washington’a Grönland’da daha geniş bir askeri hareket alanı sağlayacak düzenleme konusunda anlaşmaya yaklaştığını bildirmişti.
Anlaşmanın gelecek hafta imzalanmasının ardından Danimarka ve Grönland’daki gerekli parlamenter süreçlerden geçmesi gerekiyor. Bu nedenle Trump’ın açıkladığı düzenlemenin uygulanma kapsamı ve ABD’nin Grönland’daki askeri varlığının ne ölçüde genişleyeceği, anlaşmanın nihai metni ve onay süreçleriyle birlikte daha netleşecek.
Anlaşma gelecek hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda imzalanacak
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmanın gelecek hafta New York’ta gerçekleştirilecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında imzalanmasının planlandığını açıkladı.
Frederiksen, anlaşmanın Arktik ve Kuzey Atlantik’te ortak güvenliği güçlendireceğini belirtirken, düzenlemenin Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanıdığını vurguladı.
Danimarka Başbakanı ayrıca Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkının anlaşma kapsamında tanındığını ifade etti.
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmanın Grönland’ın çıkarlarını ve uluslararası işbirliğindeki yerini tanıdığını belirtti. Danimarka ve Grönland yönetimleri tarafından yapılan açıklamalarda, anlaşmanın imzalanmasının ardından gerekli parlamenter prosedürlerin tamamlanacağı kaydedildi.
Grönland’ın siyasi statüsü değişmeyecek
Yeni düzenleme, Grönland’ın siyasi statüsünde bir değişiklik öngörmüyor. Grönland, Danimarka Krallığı bünyesindeki özerk bölge statüsünü koruyacak. Danimarka ve Grönland yönetimleri, anlaşmanın egemenlik ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıdığını özellikle vurguladı.
Trump’ın daha önce birçok kez dile getirdiği Grönland’ı ABD topraklarına katma hedefi de açıklanan anlaşmanın kapsamında yer almıyor. Buna karşılık anlaşma, ABD’nin adadaki askeri faaliyetlerinin genişletilmesine ve stratejik yatırımlar üzerindeki etkisinin artırılmasına imkan sağlayacak bir çerçeve oluşturuyor.
ABD’nin Grönland’da İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana askeri varlığı bulunuyor. Washington ile Kopenhag arasında 1951 yılında imzalanan anlaşma da ABD’ye adada askeri üs ve tesis bulundurma konusunda geniş imkanlar tanıyor. Yeni düzenlemenin ise ABD’nin mevcut askeri varlığını daha da genişletmesine imkan vermesi bekleniyor.
Trump Grönland’ı neden istiyor?
Trump’ın Grönland’a yönelik ilgisi yeni değil. Trump, ilk başkanlık döneminde de Danimarka’ya bağlı Grönland’ı satın alma fikrini gündeme getirmişti.
23 Aralık 2024’te yeniden başkan seçilmesinin ardından Grönland konusundaki açıklamalarını yoğunlaştıran Trump, Kanada’nın ABD’nin 51’inci eyaleti olması gerektiğine ilişkin açıklamalarının yanı sıra Panama Kanalı üzerinde ABD’nin daha fazla kontrol sahibi olması gerektiğini de dile getirmişti.
Atlantik ile Arktik arasında stratejik bir konumda bulunan Grönland, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki ulaşım ve güvenlik hatları açısından önem taşıyor. Adanın yaklaşık yüzde 80’i buzullarla kaplı ve nüfusu yaklaşık 56 bin.
Grönland, 18’inci yüzyıldan bu yana Danimarka’nın yönetimi altında bulunuyor. 1979’da yapılan düzenlemeyle dışişleri, savunma ve güvenlik politikaları dışındaki çok sayıda alanda özerklik kazanan Grönland’ın geniş kapsamlı bir öz yönetim yapısı bulunuyor.
Trump yönetiminin Grönland’a yönelik stratejik yaklaşımında adanın Arktik bölgesindeki konumu önemli bir yer tutuyor. Bölgedeki Rusya ve Çin faaliyetleri, ABD açısından güvenlik ve ekonomik rekabet başlıkları altında değerlendiriliyor.
Grönland’ın yeraltı kaynakları da dikkat çekiyor
Grönland, stratejik konumunun yanı sıra zengin yeraltı kaynakları nedeniyle de uluslararası güçlerin ilgisini çekiyor.
Adada petrol ve doğal gaz rezervlerinin yanı sıra grafit, bakır, demir, titanyum, altın ve elmas gibi çeşitli maden kaynakları bulunuyor. Grönland ayrıca nükleer enerji açısından önemli bir hammadde olan uranyum kaynaklarına sahip.
Avrupa Birliği Komisyonu’nun 2023 tarihli değerlendirmesine göre, Avrupa Birliği tarafından belirlenen 34 kritik ham maddenin 25’inin Grönland’da bulunduğu belirtiliyor.
Grönland’ın sahip olduğu bu kaynaklar, Arktik bölgesindeki ekonomik rekabetin önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
