Brezilya’da bulunan yüzlerce küçük cam parçasının, milyonlarca yıl önce meydana gelen bir göktaşı çarpmasının kalıntıları olduğu belirlendi.
Bilim insanlarına göre bu cam parçaları, göktaşının Dünya’ya çarpması sırasında eriyen kayaların havaya savrulup hızla soğuyarak cam benzeri küçük taşlara dönüşmesiyle oluştu.
Bezelye büyüklüğünden golf topu büyüklüğüne kadar değişen bu cam parçalarına “tektit” adı veriliyor.
Nadir bulunan bir oluşum
Araştırmaya liderlik eden Brezilya’daki Campinas Üniversitesi’nden jeolog Álvaro Penteado Crósta, tektitlerin Dünya’da oldukça nadir bulunduğunu belirtti.
Crósta, “Tektitler Dünya’da çok nadir görülen bir malzeme. Bu keşif beni gerçekten şaşırttı” dedi.
Bu tür cam parçalarının yayıldığı alanlara “strewn field” (saçılım alanı) deniyor ve bugüne kadar Dünya’da yalnızca birkaç örneği tespit edilmiş durumda.
Keşif bir vatandaşın bulgusuyla başladı
Keşif, bilimsel bir araştırma sırasında değil, Brezilya’nın Minas Gerais eyaletinde yaşayan bir kişinin bulduğu garip cam boncukları araştırmacılara göndermesiyle başladı.
Yerel sakin bulduğu nesnelerin fotoğraflarını São Paulo Üniversitesi’nden göktaşı uzmanı Gabriel Silva’ya gönderdi.
Başlangıçta araştırmacılar şüpheliydi çünkü bu parçalar fotoğraflarda volkanik cam olan obsidiyen ile karıştırılabiliyordu.
Ancak birkaç hafta sonra yaklaşık 60 kilometre uzaklıkta yaşayan başka bir kişinin de benzer parçalar bulduğunu bildirmesi üzerine araştırmacılar bölgeye giderek inceleme yaptı.
600’den fazla cam parçası bulundu
Araştırmacılar şimdiye kadar 600’den fazla tektit buldu.
Başlangıçta 90 kilometrelik bir alana yayıldığı düşünülen bu cam parçalarının, yeni keşiflerle birlikte komşu eyaletler Bahia ve Piauí’ye kadar uzandığı ve toplamda 900 kilometreden fazla bir alana yayıldığı anlaşıldı.
Bu yeni tektit türüne ilk kez bulunduğu eyalete atıfla “geraisit” adı verildi.
Çarpmanın kanıtı: Çok düşük su oranı
Bilim insanları cam parçalarının gerçekten göktaşı çarpması sonucu oluştuğunu anlamak için kimyasal analiz yaptı.
Volkanik camlarda genellikle yüksek miktarda su bulunurken, bu tektitlerde su oranı milyonda yalnızca 71–107 parça arasında ölçüldü.
Araştırmacılara göre bu çok düşük su oranı, yüksek sıcaklıktaki bir çarpma sırasında kayaların içindeki nemin tamamen buharlaşmasıyla açıklanıyor.
6 milyon yıllık olabilir
Argon izotoplarıyla yapılan tarihlendirme, bu cam parçalarının yaklaşık 6,3 milyon yıl önce oluştuğunu gösterdi.
Analizler ayrıca eriyen kayaların Güney Amerika’nın en eski jeolojik bölgelerinden biri olan São Francisco Kratonundaki granit kayalardan geldiğini ortaya koydu.
Bu kayaların yaşı ise yaklaşık 3 milyar yıl.
Büyük gizem: Krater nerede?
Araştırmacılar için en büyük soru ise göktaşının oluşturduğu çarpma kraterinin henüz bulunamaması.
Bilim insanları bunun aslında çok sıra dışı olmadığını belirtiyor. Dünya’da bilinen tektit saçılım alanlarının çoğunda krater henüz tespit edilemedi.
Örneğin en büyük tektit alanı olan Avustralasya saçılım alanının kraterinin okyanusun derinliklerinde gömülü olduğu düşünülüyor.
Araştırma Geology dergisinde yayımlandı.
