İran ile ABD arasında sağlanan ateşkesin ardından bölgede tansiyon düşmedi. Ateşkesin ilk günlerinden itibaren kırılgan bir zeminde ilerleyen süreçte, İran cephesinden hem savaşa ilişkin hem de müzakerelere dair dikkat çeken mesajlar geldi. İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları da ateşkesin kapsamı ve sürdürülebilirliği tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
İran lideri Mücteba Hamaney, ateşkes sonrası yaptığı ilk açıklamada İran’ın savaş aramadığını ancak haklarından vazgeçmeyeceğini söyledi. Hamaney, İran’a yönelik saldırıların intikamının alınacağını belirtirken, halka da sokaklarda olmaya devam etme çağrısı yaptı. Hamaney ayrıca tüm direniş cephelerini bir bütün olarak gördüklerini ve Hürmüz Boğazı’nın işletilmesinde yeni bir aşamaya geçileceğini ifade etti.
Pezeşkiyan: Lübnan saldırıları ateşkes ihlali
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını ateşkes anlaşmasının açık ihlali olarak değerlendirdi. Pezeşkiyan, bu saldırıların olası anlaşmalara uyulmaması ve aldatmanın tehlikeli bir işareti olduğunu belirterek, saldırganlığın sürmesinin müzakereleri anlamsız hale getireceğini söyledi. İran’ın Lübnan’ı yalnız bırakmayacağını vurguladı.
Trump: İran kötü iş çıkarıyor
ABD Başkanı Donald Trump ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerler konusunda İran’a açık uyarıda bulundu. Trump, İran’ın geçişlerden ücret alması halinde bunun derhal durdurulması gerektiğini söylerken, ilerleyen saatlerde yaptığı yeni açıklamada Tahran’ın petrol geçişine izin verme konusunda “çok kötü iş çıkardığını” savundu. Trump, varılan anlaşmanın bu olmadığını ifade etti.
Netanyahu’dan Lübnan ile müzakere talimatı
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da Lübnan ile doğrudan müzakerelere başlanması talimatı verdiğini açıkladı. Netanyahu, görüşmelerin Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve İsrail ile Lübnan arasında barışçıl ilişkilerin kurulması üzerine yoğunlaşacağını söyledi. ABD basınında yer alan haberlere göre ilk görüşmenin Washington’da yapılması bekleniyor. Lübnanlı yetkililer ise bu hattın İran-ABD ateşkesinden ayrı bir zeminde ilerleyeceğini belirtti.
Tahran cephesinden gelen açıklamalar, ateşkesin bozulmanın eşiğinden döndüğünü de ortaya koydu. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması planlanan görüşmelere İran heyetinin katılacağını duyurdu. Aynı açıklamada, İsrail’in Lübnan saldırılarının ABD tarafından durdurulması gerektiği, bölgedeki barışın Lübnan’ı da içermesinin zorunlu olduğu vurgulandı. İran tarafı, 8 Nisan gecesi ateşkes ihlaline yanıt vermeye hazırlandıklarını ancak Pakistan’ın müdahalesiyle bunun önüne geçildiğini bildirdi.
‘NATO somut taahhütler istiyor’
Ateşkesin geleceği yalnızca bölgesel aktörleri değil NATO’yu da gündemine aldı. Reuters’a konuşan diplomatlara göre NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın güvenliği için müttefiklerden somut taahhütler istediğini iletti. Almanya Başbakanı Friedrich Merz de Trump’ı İran’la acilen müzakereleri sürdürmesi için aradığını ve Tahran’la yeniden doğrudan görüşmelere başladıklarını söyledi. NATO Sözcüsü de ABD’nin Hürmüz’de seyrüsefer özgürlüğü için somut adımlar beklediğini açıkladı.
Rutte ise ABD ziyaretinde yaptığı açıklamada NATO’nun tek yönlü bir ittifak olmadığını söyledi. İran konusunda bazı müttefiklerin Washington’un ihtiyaç duyduğu lojistik destek ve diğer alanlarda yavaş kaldığını savunan Rutte, buna karşın neredeyse tüm müttefiklerin şu anda ABD’nin taleplerini karşıladığını belirtti. Rutte ayrıca İran’ın nükleer silaha sahip olmamasını dünya için olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi.
Trump da ateşkesin ilk saatlerinde ABD ordusunun bölgede kalmaya devam edeceğini açıkladı. ABD Başkanı, İran’da ve çevresinde bulunan Amerikan askeri varlığının, “gerçek anlaşma tamamen yerine getirilene kadar” bölgede kalacağını söyledi. Trump, “Nükleer silah yok, Hürmüz Boğazı açık ve güvenli olacak” derken, anlaşma sağlanamazsa çatışmanın daha büyük biçimde yeniden başlayabileceğini savundu.
Avrupa’dan da İsrail’e yönelik tepki geldi. İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, İsrail’in Lübnan’a düzenlediği hava saldırılarının hem uluslararası hukuku hem de yeni sağlanan iki haftalık ateşkesi ihlal ettiğini söyledi. Albares, Tahran’daki büyükelçiliği yeniden açacaklarını da duyurdu.
Pakistan’da görüşmeler
İran yönetimi ise müzakerelere temkinli yaklaşıyor. İran Meclis Başkanı ve muhtemel baş müzakereci Muhammed Kalibaf, İsrail’in Hizbullah’a yönelik saldırıları yoğunlaştırdığını, ABD’nin de İran’ın nükleer faaliyetlerinden tümüyle vazgeçmesini dayattığını belirterek, böyle bir ortamda ikili ateşkes ya da müzakerelerin “mantıksız” olduğunu söyledi. Tarafların 11 Nisan Cumartesi günü Pakistan’da başlaması beklenen görüşmelere farklı gündemlerle hazırlandığı, iki haftalık ateşkesin o tarihe kadar sürüp sürmeyeceğinin ise belirsiz olduğu aktarıldı.
İran’ın Pakistan Büyükelçisi Rıza Emiri Mukaddem de sabah saatlerinde İran heyetinin İslamabad’a gideceğini duyurdu, ancak daha sonra bu paylaşımı sildi. Pakistan ordusu kaynakları ise olası ABD-İran görüşmelerinin sıkı güvenlik önlemleri altında askeri bir bölgede yapılacağını bildirdi. Aynı süreçte İran devlet medyası, Tahran’ın ateşkes için öne sürdüğü 10 maddelik teklifin ayrıntılarını yayımladı. Talepler arasında saldırmazlık garantisi, Hürmüz geçişinin İran’la koordineli yürütülmesi, uranyum zenginleştirmenin kabulü, yaptırımların kaldırılması, İran’ın zararlarının tazmini ve ABD güçlerinin bölgeden çekilmesi yer aldı.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları, ateşkes ilanından bu yana hiçbir ülkeye atış yapılmadığını açıkladı. Basra Körfezi’nin güney kıyısındaki bazı ülkelere yönelik İHA ve füze saldırısı iddialarına ilişkin açıklamada, eğer bu haberler doğruysa bunun İsrail ya da ABD’nin eylemi olabileceği öne sürüldü. Tahran, resmi açıklamalarda yer almayan hiçbir eylemin İran’la ilişkilendirilemeyeceğini bildirdi.
Bölgede savaşın bilançosu da netleşmeye başladı. İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Başkanı Kemal Harrazi’nin, 1 Nisan’daki ABD-İsrail saldırılarında ağır yaralandıktan sonra hayatını kaybettiği açıklandı. İran Adli Tıp Kurumu ise 28 Şubat’ta başlayıp ateşkese kadar 40 gün süren saldırılarda 3 binden fazla kişinin yaşamını yitirdiğini duyurdu.
