ABD ile İran arasında ilan edilen ateşkese rağmen Hürmüz Boğazı’nda belirsizlik derinleşiyor. Küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan boğazda, İran’ın uygulamaya koyduğu yeni geçiş sistemi tanker trafiğini ciddi biçimde yavaşlattı.
İran’ın geçişleri izin, rota kontrolü ve kripto para ile ödeme şartına bağlaması, sektörde “kontrollü geçiş” döneminin başladığı yorumlarına yol açtı. Sektör temsilcileri, ateşkes sonrası beklenen normalleşmenin yerini sınırlı ve belirsiz bir sürecin aldığını belirtiyor.
Tanker trafiği sert düştü
Normal koşullarda günde 130-140 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda bu sayı 10-15 bandına kadar geriledi. Bazı günlerde geçişlerin tek haneli rakamlara düştüğü bildirildi. Analistler, düşüşün nedeninin çatışmaların sona ermemesi değil, yeni kuralların yarattığı belirsizlik olduğunu vurguluyor.
İran’ın Devrim Muhafızları onayı, rota belirleme ve ücretlendirme şartı getirmesi, gemi sahiplerinin riskleri net görmeden hareket etmemesine yol açtı.
Yüzlerce gemi beklemede
Körfez bölgesinde yüzlerce geminin beklediği, en az 300 geminin bölgeden çıkmak için uygun koşulları kolladığı ifade ediliyor. Sektör kaynakları bu durumu “küresel enerji ticaretinde park alanı” olarak tanımlıyor.
Kripto ile geçiş sistemi
Yeni sistemin en dikkat çekici unsuru ise geçiş ücretlerinin kripto para ile talep edilmesi oldu. Buna göre tankerlerin önceden bildirim yapması, ardından belirlenen ücretin kısa sürede dijital varlıklarla ödenmesi gerekiyor.
Uzmanlara göre bu ücret tanker başına milyon dolar seviyesine ulaşabilir ya da varil başına ek maliyet yaratabilir. Analistler, bu modelle İran’ın yaptırımları aşarak gelir elde etmeyi ve boğaz üzerindeki kontrolünü kurumsallaştırmayı hedeflediğini belirtiyor. Ancak kripto ödeme şartının Batılı şirketler açısından yaptırım ihlali riski yaratması, sistemin uygulanabilirliğini tartışmalı hale getiriyor.
Sigorta ve güvenlik sorunları sürüyor
Hürmüz Boğazı hâlâ “yüksek riskli bölge” olarak sınıflandırılıyor. Sigorta primleri savaş öncesine göre ciddi oranda artarken, sigortacıların İran’dan resmi onay talep etmesi operasyonel süreci daha da zorlaştırıyor.
Denizcilik şirketleri mayın riski, askeri müdahale ihtimali ve rota belirsizliği nedeniyle temkinli davranmayı sürdürüyor. Bu nedenle ateşkese rağmen kısa vadede tam normalleşme beklenmiyor.
Serbest geçiş tartışması büyüyor
İran’ın geçişleri kontrol altına alma ve ücretlendirme girişimi uluslararası alanda tepkiyle karşılandı. Körfez ülkeleri boğazda engelsiz geçişin “kırmızı çizgi” olduğunu vurgularken, ABD de olası bir anlaşmanın temel şartının serbest dolaşım olacağını belirtiyor.
Analistler, bu modelin kabul görmesi halinde küresel enerji ticaretinde güç dengelerinin değişebileceğini ve yeni jeopolitik gerilimlerin ortaya çıkabileceğini ifade ediyor. Boğazın askeri müdahaleyle açılmasının ise yüksek risk taşıdığı, bu nedenle diplomatik sürecin belirleyici olacağı değerlendiriliyor.
Petrol yeniden yükselişte
Petrol fiyatları da gelişmelere paralel olarak yeniden yükselişe geçti. Brent petrol yüzde 4’ün üzerinde artışla varil başına 99 dolara yaklaşırken, ABD ham petrolü yüzde 5’i aşan yükselişle 100 dolar sınırına dayandı.
Bu artışta İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının sürmesi, ateşkesin kalıcılığına dair şüphelerin artması ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin büyük ölçüde sınırlı kalması etkili oldu. (Ekonomim)
