Çin’de keşfedilen 518 milyon yıllık bir fosil, örümcekler ve akreplerin de içinde yer aldığı keliserlilerin evrimine ilişkin önemli bulgular ortaya koydu. Araştırmacılar, fosilde örümcek dişlerinin atası kabul edilen keliser uzuvlarının bilinen en eski örneklerini tespit etti.
Örümcekleri, akrepleri ve at nalı yengeçlerini kapsayan keliserliler, farklı ekosistemlere uyum sağlama yetenekleri nedeniyle hayvanlar aleminin en başarılı gruplarından biri olarak değerlendiriliyor. Bu canlılar, eklemli vücutları, dış iskeletleri ve avlanma ile beslenmede kullandıkları keliser adı verilen kıskaç ya da diş benzeri uzuvlarıyla öne çıkıyor. Ancak bu uzuvların evrimsel kökeni bugüne kadar net biçimde açıklanamamıştı.
İngiltere’deki Leicester Üniversitesi ile Yunanistan’daki üniversitelerden araştırmacılar, Çin’in Yünnan eyaletinde bulunan Chengjiang fosil sahasında keşfedilen Urokodia aequalis adlı 518 milyon yıllık fosil üzerinde yürüttükleri incelemeyle bu soruya yeni yanıtlar sundu.
Yaklaşık 2 ila 3 santimetre uzunluğundaki fosil; sap benzeri çıkıntılar üzerinde yer alan iri gözleri, parçalı dış iskeleti ve ince gövdesinin altından sarkan eklemli uzuvlarıyla dikkat çekiyor. Bu özellikleri nedeniyle ilk değerlendirmelerde örümceklerden çok trilobitlere daha yakın olduğu düşünülüyordu.
Araştırma ekibi, X-ışını tomografi yöntemiyle fosilin bulunduğu kayayı ayrıntılı şekilde inceleyerek yumuşak dokuların büyük bölümünün korunduğunu belirledi. Yapılan analizlerde, Urokodia aequalis’in gözlerinin hemen arkasında yer alan ve keliserlerin ilk örnekleri olarak değerlendirilen iki kıskaç benzeri uzuv tespit edildi.
Araştırmacılar ayrıca fosilde, günümüzde yaşayan bazı keliserlilerde görülen ve solunumda kullanılan “kitapsı akciğer” yapısına benzer anatomik özellikler de saptadı. Bu yapı, özellikle at nalı yengeçlerinde bulunuyor.
Araştırmanın bulguları, hakemli bilim dergisi Nature’da yayımlandı. Çalışmaya göre Urokodia aequalis, örümcekler ve diğer keliserlilerin evriminde önemli rol oynayan keliser uzuvlarının ilk gelişim aşamalarını temsil ediyor.
Çalışmanın liderlerinden Yu Liu, X-ışını tomografi analizleri sırasında fosilin ön kısmındaki kıskaç benzeri uzuvları fark ettiklerini belirterek, bunun örümcekler ve akrepler gibi günümüz keliserlilerinin uzak atalarına ait önemli bir keşif olduğunu ifade etti. Bu bulgunun, keliserlilerin yaklaşık 518 milyon yıl önceki evrimsel geçmişine ışık tuttuğunu kaydetti.
