ABD, Hürmüz Boğazı’nda bir yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısının ardından İran’a yönelik hava saldırıları gerçekleştirdi. Washington, Tahran’ı ateşkesi ihlal etmekle suçlarken, İran ise ABD’nin saldırılarının mutabakata aykırı olduğunu belirterek karşılık verdiğini açıkladı.
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nda bir yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısının ardından İran’ı ateşkesi “akılsızca ihlal etmekle” suçladı. Bu açıklamanın ardından ABD ordusu İran’daki hedeflere yönelik hava saldırıları düzenledi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 26 Haziran’da İran’da füze ve insansız hava aracı depolama tesisleri ile kıyı radar mevzilerinin hedef alındığını duyurdu.
CENTCOM, saldırıların 25 Haziran’da bir yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısına karşılık gerçekleştirildiğini ve söz konusu saldırının bölgede mahsur kalan binlerce denizcinin planlanan tahliyesini durdurduğunu bildirdi.
ABD ve İran’dan karşılıklı açıklamalar
Tahran yönetimi ise hedef alınan yük gemisinin Hürmüz Boğazı’ndan geçerken belirlenen rotanın dışına çıktığını belirtti.
CENTCOM, operasyonların bir gün önceki insansız hava aracı saldırısına “güçlü bir karşılık” niteliğinde olduğunu açıkladı.
Açıklamada, “İran güçlerinin ticari deniz taşımacılığına yönelik haksız saldırganlığı ateşkesi açıkça ihlal etmiştir” denildi. ABD ordusu ayrıca Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere güvenli geçiş konusunda koordinasyon ve destek sağlamayı sürdüreceğini bildirdi.
İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ise ABD’yi “anlaşmaları bozan taraf” olmakla suçladı.
IRGC tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda bir geminin rotasını ihlal ettiği yönündeki gerekçelerle İran’a saldırı düzenlediği belirtildi.
Açıklamada ayrıca İran güçlerinin bölgede ABD askeri mevzilerine karşılık verdiği ifade edilirken, saldırılara ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.
IRGC, “Saldırganlık tekrarlanırsa cevabımız bundan daha kapsamlı olacaktır” açıklamasını yaptı.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim
Tahran yönetimi, Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasının ardından Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmıştı.
Dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının önemli bölümünün geçtiği boğazın kapanması, küresel petrol fiyatlarında artışa neden olurken gübre başta olmak üzere birçok emtianın sevkiyatını da olumsuz etkiledi.
ABD ile İran, 17 Haziran’da imzalanan 14 maddelik mutabakat kapsamında çatışmaların sona erdirilmesi konusunda anlaşmaya varmıştı.
Mutabakatta İran’ın ticari gemilerin güvenli geçişini sağlaması ve 60 gün boyunca herhangi bir geçiş ücreti talep etmemesi de yer alıyordu.
Vance: Şiddete şiddetle karşılık verilecektir
ABD’nin saldırılarının ardından X hesabından açıklama yapan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın mutabakatın uygulanmasına ilişkin itirazları varsa bunu diplomatik yollarla iletebileceğini belirtti.
Vance, “Ancak şiddete şiddetle karşılık verilecektir” ifadelerini kullandı.
İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi ise sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ABD’nin müzakereler sürerken bir kez daha İran’a saldırdığını belirtti.
Azizi, “Ateşkesin bu pervasız ihlali her zamanki gibi onların geri çekilmesine ve pişman olmasına yol açacaktır. Suçu başkasına atmak artık işe yaramıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Trump: Göreceksiniz
ABD Başkanı Donald Trump, 26 Haziran’da Beyaz Saray’da gazetecilerin ABD’nin saldırıya nasıl yanıt vereceği ve ateşkesin sürüp sürmediğine ilişkin sorularını yanıtsız bıraktı.
“Göreceksiniz” diyen Trump, “Dün ateş etmiş olmalarını sevmiyorum. Bunu yapmamalılar” ifadelerini kullandı.
İran’ın neden böyle bir operasyon gerçekleştirmiş olabileceği yönündeki soruya ise “Onlar biraz farklı” yanıtını verdi.
Trump ve ABD’li yetkililer son günlerde İran ile yürütülen müzakerelerin olumlu ilerlediğini ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma planından vazgeçtiğini dile getirmişti.
Trump, 24 Haziran’da Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda İran’ın ABD’ye, “Hiçbir geçiş ücreti, sigorta maliyeti ya da başka herhangi bir ücret talep edilmeyeceğini veya alınmayacağını” bildirdiğini açıklamıştı.
Trump, “Eğer bu yanlış bir bilgi ise müzakereler derhal sona erer” ifadelerini kullanmıştı.
Umman’da görüşmeler sürerken gerilim arttı
ABD, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerlerden ücret aldığı yönündeki haberleri eleştirirken, birçok uluslararası hukuk uzmanı böyle bir uygulamanın uluslararası deniz hukukuna aykırı olacağını değerlendiriyor.
23 Haziran’da İran ve Umman heyetleri, Umman’ın başkenti Muskat’ta Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki seyrüsefer düzenlemelerini görüşmek üzere bir araya geldi.
Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, iki ülkenin de “ücretsiz ve güvenli geçiş” ilkesine bağlı olduğunu açıkladı.
Buna karşın İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, devlet bağlantılı medya kuruluşlarına yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’nın yönetiminin asla savaş öncesindeki hâline dönmeyeceğini herkes bilmelidir” dedi.
Yük gemisi vuruldu, tahliyeler durduruldu
25 Haziran’da vurulan Singapur bayraklı Ever Lovely isimli yük gemisinin, İngiliz Deniz Ticaret Organizasyonu’nun (UKMTO) tavsiye ettiği rotayı izlediği açıklandı.
UKMTO, geminin Umman’daki Dahit Limanı’nın yaklaşık 7,5 deniz mili güneydoğusunda bir cisim tarafından vurulduğunu bildirdi.
Geminin sahibi Evergreen şirketi ise saldırı sırasında mürettebatın tamamının, geminin ve yükün zarar görmediğini duyurdu.
Yaşanan gelişmelerin ardından Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü, çatışmaların başlamasından bu yana bölgede mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin planlanan tahliye operasyonlarını durdurdu.
