ABD’de Demokratların, ara seçimlerde Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanması, Trump yönetiminin İran savaşını sürdürme kapasitesini ve İsrail’e verdiği desteği yeniden gündeme getirdi. Bu konularda belirleyici olan, Kongre’nin bütçe ve denetim yetkilerini nasıl kullanacağı, Washington ile Tel Aviv arasındaki ilişkilerin nasıl şekilleneceği ve bölgesel aktörlerin siyasi çözüm konusunda ne kadar istekli olacağı olacak.
Savaş politikaları seçim sonuçlarına nasıl yansıdı?
3 Kasım’da ABD’de yapılan ara seçimler, Trump’ın önemli siyasi yenilgilerinden biri oldu. 14 Kasım itibarıyla açıklanan sonuçlara göre Demokratlar Temsilciler Meclisi’nde 256, Senato’da ise 55 sandalyeye ulaştı. Böylece Trump, başkanlığının son iki yılında, Demokratların çoğunlukta olduğu bir Kongre ile çalışmak zorunda kalacak.
Seçim sonuçları yalnızca Trump yönetiminin ekonomik sorunlar, hayat pahalılığı, göçmenlere yönelik uygulamalar, demokratik kurumlara ilişkin kaygılar gibi iç politikadaki performansına yönelik bir tepki değildi. İran savaşı, İsrail’e askeri destek ve diğer dış politika konuları da seçmenlerin tercihlerini etkiledi.
İran savaşı, Trump’ın 2024 seçimlerinde seçmenlere verdiği temel vaatlerden biriyle doğrudan çelişiyor. Trump, ABD’yi yeni savaşlara sokmayacağını, ülkenin kaynaklarını dış müdahaleler yerine Amerikan halkının ekonomik sorunlarına ayıracağını savunmuştu. Ancak 2026 Şubat’ında İsrail ile İran’a karşı başlatılan savaş, bu söylem ile yönetimin uygulamaları arasındaki çelişkiyi görünür hale getirdi.
Seçim yenilgisinin ardından Trump yönetiminde İran savaşı konusunda ortaya çıkan görüş ayrılıkları dikkat çekici. Başkan Yardımcısı JD Vance, 4 Kasım’da yaptığı açıklamada Cumhuriyetçilerin seçimleri kaybetmesinin nedenini doğrudan savaşa bağladı. Savaşın ekonomik maliyetini sorgulayan Vance, daha önce çatışmayı sona erdirme yönünde yaptığı önerinin doğru olduğunu söyledi. Trump ise savaşın seçim sonuçlarına etkisini kabul etmekle birlikte askeri müdahale kararını savundu ve yeniden karar vermesi gerekse aynı adımı atacağını belirtti.
Ancak Trump daha sonra farklı açıklamalarla savaşı sürdürmeyeceğine dair ipuçları verdi. Önce savaşın askeri açıdan fiilen sona erdiğini söyledi, ardından İran’la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadıklarını, çünkü ABD’nin İran üzerinde ekonomik ve stratejik üstünlük sağladığını öne sürdü. Trump, “Onların parasına, yüz milyarlarca dolarına sahibiz ve boğazlarını da kontrol ediyoruz” dedi. 14 Kasım’da Reuters’ta yayımlanan haberde ise Trump’ın yeni bir provokasyon yaşanmadığı sürece İran’a yönelik saldırıları erteleyebileceğini danışmanlarına ilettiği belirtildi.
Ancak Washington’dan gelen saldırıları erteleme mesajlarına rağmen, sahadaki gelişmeler çatışmanın sona ermediğini gösteriyor. 15 Kasım’da İran Devrim Muhafızları, Bahreyn’deki El-Rifaa helikopter üssünde bulunan ABD hava savunma radarını altı insansız hava aracıyla hedef aldığını açıkladı. ABD ve Bahreyn tarafından, İran saldırısının sonuçlarına ilişkin henüz bir doğrulama yapılmadı.
ABD seçmenlerinin İsrail’le ilişkilere bakışındaki değişim, Filistin haklarını savunan ve İsrail’e askeri desteği eleştiren adayların seçim başarılarında da görüldü. Michigan’da Abdul El-Sayed, Amerikan-İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) bağlantılı kuruluşların Demokrat Parti ön seçiminde yaklaşık 30 milyon dolar harcamasına rağmen önce ön seçimi, ardından Senato seçimini kazandı. Böylece ABD Senatosu’na seçilen ilk Müslüman oldu. California’da Aisha Wahab, AIPAC destekli rakibini geride bırakarak Temsilciler Meclisi’ne seçilen ilk Afgan Amerikalı oldu. Bu sonuçlar, İsrail’e verilen askeri desteğin ve AIPAC’in seçim kampanyalarındaki rolünün seçimlere etkisinin negatif olduğunu gösterdi.
Savaşın maliyeti ve Kongre’nin müdahale imkanı
İran savaşı, ABD açısından giderek artan ekonomik ve siyasi maliyetler doğurdu. ABD Kongre Bütçe Ofisi-CBO’nun 15 Eylül 2026 tarihli raporuna göre, İran’a yönelik askeri operasyonların Savaş Bakanlığı’na doğrudan maliyeti 1 Ağustos itibarıyla 38 milyar dolara ulaştı. CBO, çatışmaların düşük yoğunlukta devam etmesi halinde aylık askeri maliyetin 2 milyar dolara, daha yoğun çatışma koşullarında ise 3 milyar dolara çıkabileceğini hesaplıyor. Trump yönetimi Haziran ayında, savaşın finansmanı için 87,6 milyar dolarlık ek bütçe talebinde bulunmuş, bunun 67,1 milyar dolarını Savaş Bakanlığı için istemişti.
Bu rakamlar, savaşın neden Amerikan siyasetinin önemli gündemlerinden biri haline geldiğini açıklıyor. Bir yandan askeri operasyonların maliyeti artarken diğer yandan enerji fiyatları ve hayat pahalılığı seçmenlerin gündelik yaşamını etkiliyor.
Bu koşullarda Demokratların Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanması, Trump yönetimi üzerinde yeni bir baskı mekanizması oluşturabilir. Ancak seçim sonuçları askeri operasyonları kendiliğinden durduracak bir yetki değişikliği yaratmayacak. ABD’de dış politika ve askeri kararlar konusunda başkanın geniş yetkileri bulunuyor. Atlantic Council’dan William Wechsler, Demokratların iç politikadaki yasama gündemini durdurma imkanına sahip olduğunu, ancak başkanın askeri kararlarını doğrudan engelleme kapasitelerinin sınırlı kaldığını belirtiyor.
Demokratların asıl etkili olabileceği alanlar askeri harcamaların denetlenmesi, yeni bütçelerin sınırlandırılması, yönetimin kararlarının soruşturulması ve askeri yetkililerin Kongre önünde hesap vermesinin sağlanması olacak. ABD Anayasası Kongre’ye savaş ilan etme, bütçeyi kabul etme ve kamu harcamalarını denetleme yetkisi veriyor. Bu nedenle Demokratların önündeki en önemli araçlardan biri savaşın finansmanını sınırlandırmak olabilir.
Yeni Kongre 3 Ocak 2027’de göreve başlayacak. Demokratlar savaş bütçesi ve ek ödenek görüşmelerinde İran operasyonlarına ayrılan kaynakların kullanımını kısıtlamayı, yeni saldırılar için ek bütçe verilmesini engellemeyi veya askeri harcamaları belirli koşullara bağlamayı deneyebilir.
İkinci önemli araç, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası. Bu yasa, başkanın Kongre’nin savaş ilanı veya özel yetkilendirmesi olmadan silahlı kuvvetleri çatışmaya sokması durumunda belirli bildirim ve süre yükümlülükleri getiriyor. Yasa uyarınca başkanın Kongre’ye bildirimde bulunmasından itibaren 60 gün içinde, Kongre savaş ilan etmemiş veya özel bir yetki vermemişse askeri kuvvetlerin geri çekilmesi gerekiyor. Güvenli geri çekilme için 30 günlük ek süre de tanınabiliyor.
Demokratlar bu çerçevede İran operasyonlarının devamı için Kongre onayı aranmasını sağlayacak kararlar ve yasalar gündeme getirebilir. Ancak burada önemli bir engel var. Başkanın veto yetkisi bulunuyor. Trump’ın böyle bir düzenlemeyi veto etmesi halinde Kongre’nin vetoyu aşabilmesi için her iki kanatta üçte iki çoğunluk gerekiyor. Demokratların mevcut sandalye sayıları bu çoğunluğu sağlamaya yetmiyor.
Kongre’nin müdahale araçları yalnızca bütçe ve savaş yetkileriyle sınırlı değil. Komisyonlar aracılığıyla askeri operasyonların gerekçesi, sivil kayıplar, hedeflerin gerçekleşip gerçekleşmediği ve yönetimin savaş stratejisi hakkında soruşturmalar açılabilir. Bakanlar ve askeri yetkililer Kongre’ye çağrılabilir, belge ve bilgi talep edilebilir. Silah satışları ve askeri yardımlar da denetim konusu yapılabilir.
Nitekim Kongre Araştırma Servisi’nin İran çatışmasına ilişkin raporu, Şubat 2026’dan itibaren ABD yönetiminin İsrail ve Körfez ülkelerine 64 milyar doları aşan silah satışını Kongre’ye bildirdiğini aktarıyor. Bunun 25,3 milyar dolarlık bölümü olağan Kongre incelemesini devre dışı bırakan acil satışlardan oluşuyor. Demokratlar yeni silah satışlarını durdurmak veya belirli koşullara bağlamak için de girişimde bulunabilir.
Seçimlerin açtığı imkân ve sınırları
İran savaşının maliyetinin artması, İsrail’e verilen desteğin Demokrat Parti içinde daha fazla sorgulanması ve ABD kamuoyunda savaşa yönelik hoşnutsuzluğun büyümesi, Washington’ın Ortadoğu politikasında bir baskı alanı oluşturuyor.
Ancak Washington’daki siyasi değişim, ABD’nin Ortadoğu’daki stratejik çıkarlarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Demokrat Parti’nin dış politika yaklaşımı da İran’ın nükleer kapasitesinin sınırlandırılması, İsrail’in askeri üstünlüğünün korunması ve ABD’nin bölgedeki etkisinin sürdürülmesi gibi hedeflerden bütünüyle farklı değil. Parti içinde askeri müdahaleye karşı çıkanlarla ABD’nin bölgesel liderliğini sürdürmesini savunanlar arasındaki ayrım da devam ediyor.
Bu nedenle Demokratların Kongre’deki çoğunluğu, Trump’ın savaş politikalarını sınırlandırmak için bir imkân yaratırken ABD dış politikasında köklü bir yön değişikliğini garanti etmiyor. Üstelik Trump’ın başkanlık yetkileri sürüyor. Siyasi olarak zayıflamış bir başkanın, görev süresinin son iki yılında askeri güce daha fazla başvurması ihtimali de göz ardı edilemez.
Ortadoğu’da kalıcı barışın önündeki engeller yalnızca Trump ve Netanyahu gibi liderlerden kaynaklanmıyor. Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkının tanınmaması, işgal ve yerleşim politikaları, İran’ın bölgesel politikaları, Körfez ülkelerinin çıkarları ve büyük güçler arasındaki rekabet çatışmaların devamında etkili oluyor.
ABD seçimleri bu sorunların çözümü için yeni bir siyasi alan açabilir. Ancak bunun gerçek bir değişime dönüşmesi, Kongre’nin savaşın finansmanı ve silah sevkiyatları üzerindeki yetkilerini kullanmasına, İsrail’e verilen askeri desteğin koşulsuz niteliğinin sorgulanmasına ve diplomatik çözümün öncelik kazanmasına bağlı.
Sandık sonuçları, Trump yönetiminin savaş politikalarına yönelik toplumsal tepkiyi ortaya koydu. Şimdi belirleyici olan, bu tepkinin Washington’da somut politika değişikliklerine yol açıp açmayacağı. Ortadoğu’da savaşların sona ermesi ise seçim sonuçlarının ötesinde, askeri yöntemlerin çözüm üretmediğinin kabul edilmesini, uluslararası hukuka bağlılığı ve bölge halklarının haklarını esas alan siyasi çözümlerin geliştirilmesini gerektiriyor.
