Karadeniz’de ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarının ve Ukrayna savaşına ilişkin görüş ayrılıklarının gündeme damga vurduğu Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı seçimi yapılacak.
Kamuoyu araştırmalarına göre bağımsız aday Iliana Yotova yarışı önde götürürken, en yakın rakibi Andrey Gyurov Batı yanlısı partilerin desteğini alıyor. Seçim, Rumen Radev yönetiminin Rusya ve NATO politikaları açısından da önemli bir sınav olarak değerlendiriliyor.
Seçim, Radev hükümeti için de sınav niteliğinde
Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı makamı büyük ölçüde sembolik yetkilere sahip olsa da 25 Ekim’de yapılacak seçim, nisan ayında parlamentoda 1997’den bu yana görülmemiş bir çoğunluk elde eden Başbakan Rumen Radev’in hükümeti açısından önemli bir sınav olarak görülüyor.
Radev’in liderliğindeki İlerici Bulgaristan Partisi, nisan seçimlerinde parlamentoda çoğunluğu kazanmıştı.
Rumen Radev, daha önce cumhurbaşkanlığı görevini yürütüyordu. Radev’in 19 Ocak 2026’da görevinden istifa etmesinin ardından, o dönemde cumhurbaşkanı yardımcısı olan Iliana Yotova, 23 Ocak’ta cumhurbaşkanlığı görevini devraldı. Bulgaristan Sosyalist Partisi üyesi olan Yotova, bu seçimde bağımsız aday olarak yarışıyor.
Yaklaşık 6,5 milyon nüfusa sahip Bulgaristan, 2021’de yolsuzluk karşıtı kitlesel protestolarla sarsılmıştı. Gösteriler, Avrupa Birliği (AB) yanlısı Boyko Borissov yönetiminin düşmesiyle sonuçlanan siyasi sürecin önemli bir parçası oldu. Ülkede son seçimlere kadar geçen sekiz yılda beş kez sandığa gidilmesine rağmen siyasi istikrarsızlık uzun süre aşılamadı.
Bulgaristan, 2025’te Schengen bölgesine tam üyeliğe geçti ve 1 Ocak 2026 itibarıyla avroyu resmî para birimi olarak kullanmaya başladı.
Karadeniz’deki İHA saldırıları seçim gündemini değiştirdi
Seçim kampanyasında öne çıkan başlıklardan biri, Karadeniz’de ticari gemilere yönelik artan insansız hava aracı (İHA) saldırıları oldu. Ukrayna savaşı ve Bulgaristan’ın bu savaş karşısındaki tutumu, saldırıların ardından seçim tartışmalarının merkezine yerleşti.
Bulgaristan hükümeti daha önce, Ukrayna’ya siyasi ve askerî destek sağlamak amacıyla oluşturulan “Gönüllüler Koalisyonu”na katılma davetini reddetmişti. NATO’nun İHA’lara karşı savunma kapasitesini geliştirmeyi amaçlayan girişimine de başlangıçta katılmama yönünde tutum almıştı. Ancak son saldırıların ardından hükümetin NATO girişimine ilişkin yaklaşımını değiştirdiği bildirildi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, girişimi temmuz ayında Ankara’da düzenlenen NATO zirvesinde duyurmuştu. Programın hedefi, düşük maliyetli İHA tehditlerine karşı etkili ve ekonomik savunma sistemleri geliştirmek olarak açıklandı. NATO müttefiklerinin beş yıl içinde İHA karşıtı kapasite ve savunma sistemlerini geliştirmek için 40 milyar dolarlık kaynak ayırmasının öngörüldüğü belirtildi.
Yotova’dan “barış koalisyonu” çağrısı
Rumen Radev’in hükümetinin desteklediği Iliana Yotova, Ukrayna savaşının sona erdirilmesi için bir “barış koalisyonu” kurulmasını savunuyor. Yotova, böyle bir girişimin Bulgaristan’ın diplomatik etkisini artırabileceği görüşünde.
DW’nin haberine göre Yotova, bu ay düzenlenen bir seçim mitinginde, savaşın sona erdirilmesi için diplomatik çözümü savunarak şu ifadeleri kullandı:
“Ülkemizde pek çok savaş çığırtkanı var, ben onlardan biri değilim. Ben cumhurbaşkanı olduğum sürece -ve eğer bana güvenirseniz- tek bir Bulgar askeri bile Ukrayna’ya gitmeyecek.”
Karadeniz’de ticari gemileri hedef alan son İHA saldırılarının ise hem Yotova hem de Radev’in İlerici Bulgaristan Partisi üzerindeki baskıyı artırdığı belirtiliyor.
Bulgaristan kıyılarına yakın bölgelerde gerçekleşen ilk saldırıların ardından Radev, saldırılara ilişkin açıklamalarında herhangi bir ülkeyi doğrudan suçlamamıştı. Saldırıların artması üzerine ise Rusya’nın Sofya Büyükelçisi’ni görüşmek üzere çağırdı.
Radev, konuya ilişkin açıklamasında, “Herhangi bir tarafı suçlayacak sağlam ve net kanıtlarımız yok; ancak mantık, bu sonucun Rusya’nın lehine olduğunu gösteriyor” dedi.
Sofya’da hükümetin Rusya politikası protesto edildi
Karadeniz’deki saldırılar, Bulgaristan’da hükümete karşı ilk kitlesel protestoların düzenlenmesine de yol açtı. 20 Ekim’de başkent Sofya’da cumhurbaşkanlığı binası önünde toplanan yüzlerce kişi, Yotova ve Radev’i istifaya çağırdı.
“Sizin barışınız teslimiyettir” ve “Sizin diplomasiniz izolasyondur” sloganlarının atıldığı eylemde, hükümetin Rusya ile ilişkileri protesto edildi. Göstericiler, Bulgaristan’ın daha fazla silahlanmasını ve NATO ile iş birliğini artırmasını istedi.
Polisin müdahale etmediği protesto, yaklaşık iki saat sonra sona erdi ve göstericiler bölgeden ayrıldı.
Gyurov, Batı yanlısı partilerin desteğini alıyor
Cumhurbaşkanlığı yarışının öne çıkan diğer adayı Andrey Gyurov, Bulgaristan Merkez Bankası başkanlığı görevini yürüttüğü dönemin ardından 19 Şubat’ta geçici cumhurbaşkanı olarak görevlendirildi ve 8 Mayıs’a kadar bu görevi sürdürdü. Gyurov, nisan seçimlerini kazanan Rumen Radev’in başbakanlık görevini devralmasıyla görevinden ayrıldı.
Bugün ana muhalefetin adayı olarak öne çıkan Gyurov, Batı yanlısı partilerin desteğini alıyor. Başbakanlığı döneminde Ukrayna’nın başkenti Kiev’i ziyaret eden Gyurov, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile 10 yıllık bir savunma anlaşması imzalamıştı.
Anlaşmanın, Bulgaristan ve Ukrayna’da İHA’lar da dahil olmak üzere çeşitli silah türlerinin ortak üretimini kapsadığı bildirildi.
Gyurov’un savunma alanında Ukrayna ile iş birliğini destekleyen yaklaşımı, Yotova’nın savaşın sona erdirilmesi için diplomatik çözüm ve “barış koalisyonu” çağrısıyla karşı karşıya geliyor. Böylece seçim, Bulgaristan’ın Ukrayna savaşı karşısındaki tutumu ve NATO ile ilişkileri konusunda farklı yaklaşımların yarışına da dönüşüyor.
Askerî sanayi ekonomide önemli yer tutuyor
Euronews’in aktardığı verilere göre Bulgaristan’ın gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yaklaşık yüzde 4’ü askerî sanayiden geliyor. Ukrayna savaşıyla birlikte ülkedeki savunma sanayisi önemli bir büyüme ivmesi yakaladı.
Bulgaristan’ın önde gelen ticaret ortakları arasında Almanya, Türkiye, İtalya, Romanya, Çin ve Yunanistan bulunuyor.
Enerji alanında ise Bulgaristan ile Rusya arasındaki ilişkiler son yıllarda önemli ölçüde değişti. Rusya, 2022’de Bulgaristan’a doğal gaz sevkiyatını tamamen durdurdu. Bulgaristan da 1 Mart 2024 itibarıyla Rus ham petrolü alımını ve Burgaz’daki Lukoil rafinerisinde Rus petrolünün işlenmesini durdurdu.
25 Ekim’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi, bu çerçevede yalnızca ülkenin yeni cumhurbaşkanını belirlemekle kalmayacak; Ukrayna savaşı, Karadeniz’deki güvenlik riskleri, Rusya ile ilişkiler ve NATO ile iş birliğine dair tartışmaların da siyasi sonuçlarını ortaya koyacak.
İlk turda adaylardan hiçbiri geçerli oyların yüzde 50’sinden fazlasını alamazsa, en çok oy alan iki aday 1 Kasım’da yapılacak ikinci turda yarışacak.
