Her kuşak kendi Deniz’ini yaratır.
Değişmeyen ise hakikatin peşinden gitme cesaretidir.
Bu, ne nostaljik bir ağıttır ne de ideolojik bir slogan. İnsanlık tarihi, durağanlığın değil dönüşümün tarihidir. Kuantum fiziğinin olasılıklı evreninden diyalektiğin çatışmalı hareketine, toplumsal değişimin dinamiklerinden düşünce tarihine kadar aynı ilke kendini tekrar eder: Hiçbir düzen sonsuz değildir; hiçbir hakikat de tek bir dönemin diliyle sonsuza kadar anlatılamaz.
Tez ile antitez arasındaki gerilim arttıkça yalnızca çatışma büyümez; yeni bir anlam, yeni bir dil ve yeni bir dünya da doğar.
Bu yüzden hakikat, korunaklı alanlarda değil; soruların çoğaldığı eşiklerde görünür olur.
Bugün Deniz Göktaş’ın yaptığı mizah nedeniyle tutuklanması da yalnızca bir komedyenin yaşadığı hukuki bir gelişme olarak okunursa eksik kalır. Burada karşı karşıya gelen yalnızca kişiler ya da kurumlar değildir. Asıl karşılaşan, iki farklı çağın zihniyetidir.
Bir tarafta kesin cevaplarla güvenlik arayan bir düşünme biçimi…
Diğer tarafta cevaplardan önce soruların kendisini sorgulayan yeni bir kuşak…
Her büyük kuşak değişimi önce bir iletişim krizi gibi görünür. Çünkü yeni olan, eski olanın dilini konuşmaz. Yeni kuşaklar yalnızca farklı düşünmez; farklı hisseder, farklı güler, farklı itiraz eder. Eski kuşağın saygısızlık olarak gördüğü şey, çoğu zaman yeni kuşağın hakikate ulaşma yöntemidir.
Tarih bunun sayısız örneğiyle doludur.
Bir zamanlar Amerika’da sıradan insanların başlattığı Montgomery Otobüs Boykotu yalnızca ulaşım düzenini değiştirmedi; eşitlik fikrinin gündelik hayata nasıl taşınacağını da değiştirdi. Ardından gelen 68 kuşağı, üniversiteleri ve meydanları yalnızca protesto alanlarına değil, düşüncenin yeniden kurulduğu kamusal mekânlara dönüştürdü. O günkü gençler de yaşadıkları çağın diliyle konuşuyorlardı ve çoğu zaman anlaşılmıyorlardı.
Bugün de durum farklı değildir.
Değişen hakikat değildir.
Değişen, hakikatin kendisini ifade ettiği arenadır.
Dünün meydanları bugün dijital platformlardır.
Dünün bildirileri bugün kısa videolardır.
Dünün politik afişleri bugün mizah sahneleridir.
Dünün uzun manifestoları bugün birkaç dakikalık stand-up gösterilerinde yeniden hayat bulmaktadır.
Bu nedenle bugünün gençlerini dünün siyasal ve kültürel kodlarıyla okumaya çalışmak, yeni bir dili eski bir sözlükle çözmeye benzer. Sorun gençlerin anlaşılmaz olması değildir; onları anlamaya çalışırken hâlâ eski kavramlarla düşünülmesidir.
Artık gençler dünyayı uzun nutuklarla değil; ironiyle, mizahla ve yoğun anlam taşıyan kısa cümlelerle okuyor. Çünkü çağ değişti. Bilginin dolaşımı değişti. Dikkatin ritmi değişti. Kamusal alan değişti. Buna bağlı olarak itirazın estetiği de değişti.
Mizah tam da bu yüzden yeni kuşağın en güçlü düşünme biçimlerinden biri hâline geldi.
Çünkü iyi mizah, kahkahadan önce farkındalık üretir.
İyi mizah, sadece iktidarı değil toplumu da rahatsız eder.
İyi mizah, insanların düşündüğünü sandığı şeyleri yeniden düşünmesini sağlar.
Deniz Göktaş’ın dikkat çekici yanı da burada yatıyor. O yalnızca güldüren biri değildir. İnsan davranışlarını, toplumsal çelişkileri ve siyasetin görünmeyen dolaşımını analitik bir dikkatle okuyor. Psikolojiyi yalnızca bireyin iç dünyasını anlamak için değil, toplumun bilinçaltını çözümlemek için de kullanıyor. Mizahı tam da bu nedenle bazen rahatsız edici oluyor. Çünkü hakikat, çoğu zaman önce huzursuz eder; sonra düşünmeye zorlar.
Elbette mizah eleştirilebilir. Sert biçimde reddedilebilir. Beğenilmeyebilir. Demokratik toplumlarda bunun doğal karşılığı da eleştiridir. Fakat düşüncenin gelişmesi, yalnızca alkışlanan cümlelerle değil; rahatsız eden sorularla da mümkündür. Çünkü toplumları ileriye taşıyan şey konfor değil, sorgulamadır.
Bir toplum mizahından korkmaya başladığında aslında yalnızca kahkahasını kaybetmez.
Hayal gücünü kaybeder.
Merakını kaybeder.
Kendisiyle yüzleşme cesaretini kaybeder.
Otosansür önce sanatçının diline yerleşir. Sonra akademisyenin kalemine, gazetecinin sorusuna ve en sonunda sıradan insanın vicdanına…
İşte o zaman sessizlik, düzenin en güçlü sesi hâline gelir.
Bugün konuşulması gereken yalnızca Deniz Göktaş değildir.
Konuşulması gereken, yeni kuşağın kurduğu düşünme biçimidir.
Çünkü hiçbir kuşak kendinden öncekini tekrar ederek tarih yazamaz.
Her kuşak kendi kelimelerini bulur.
Kendi mizahını yaratır.
Kendi itirazını kurar.
Kendi kamusal alanını inşa eder.
Ve her kuşak, kendinden önceki kuşağa önce anlaşılmaz gelir.
Belki de insanlık tam da bu yüzden ilerleyebildi.
Deniz’e sahip çıkmak, onun söylediği her sözü tartışmasız doğru kabul etmek değildir.
Asıl sahip çıkılması gereken, hakikati aramanın cesaretidir.
Çünkü düşüncenin en büyük düşmanı yanlış fikirler değildir.
Korkudur.
Korku büyüdüğünde düşünce küçülür.
Düşünce küçüldüğünde toplum yaşlanır.
Toplum yaşlandığında ise geleceği gençler değil, korkular belirlemeye başlar.
Belki de bu yüzden her çağ kendi Deniz’ini yaratır.
Dün başka bir isimdi.
Bugün Deniz Göktaş.
Yarın başka biri olacak.
Çünkü isimler değişir.
Kuşaklar değişir.
İfade biçimleri değişir.
Meydanlar değişir.
Paradigmalar değişir.
Ama hakikatin peşinden gitme cesareti değişmez.
Ve tarih, bütün gürültüler dindikten sonra geriye yalnızca şu cümleyi bırakır:
Deniz gider.
Hakikat kalır.
