İngiltere’de, 1994 yılında Ruanda’da yaşanan soykırımla bağlantılı olarak bir kişi hakkında ilk kez ceza davası açıldı. Yaklaşık 100 gün süren ve 800 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği soykırımın üzerinden 32 yıl geçtikten sonra açılan davada, 65 yaşındaki doktor Vincent Brown yargılanıyor. Brown’ın daha önce Vincent Bajinya adını kullandığı da biliniyor.
Brown, dün Londra’daki Westminster Sulh Ceza Mahkemesi’nde hakim karşısına çıktı. Brown hakkında soykırıma yardımcı olma niteliğinde eylemler ile insanlığa karşı suç kapsamında altı ayrı cinayete yardımcı olma niteliğinde eylemler bulunuyor. İngiliz yetkililer, söz konusu suçlamaların Nisan 1994’te Kigali kentinin Rugenge bölgesinde yaşanan olaylarla ilişkili olduğunu bildirdi.
İngiliz Savcılık Teşkilatı’nın açıklamasına göre Brown, Tutsi toplumunun tamamen ya da kısmen yok edilmesi amacıyla başkalarını Tutsileri öldürmeye yönlendirmek ile cinayet ve soykırım eylemlerini organize etmekle suçlanıyor. Bu suçlamaların henüz mahkeme tarafından kanıtlanmadığının altını çizmek gerekiyor; Brown, kendisine yöneltilen tüm suçlamaları kabul etmiyor.
Savcılık makamının aktardığı bilgilere göre Brown, soykırımın başladığı dönemde Ruanda Ulusal Nüfus Bürosu bünyesindeki Aile Sağlığı Dairesi’nin yöneticisi konumundaydı. Reuters’ın ulaştığı mahkeme belgelerinde, savcılığın Brown’ın Kigali’deki şiddet olaylarının merkezinde yer aldığı ve bu olayları yönettiği yönündeki tanık ifadelerine dayandığı belirtildi. Belgelere göre Brown’ın, 6-13 Nisan 1994 tarihleri arasında Tutsilere yönelik öldürme eylemlerini körüklediği ve altı kişinin öldürülmesi talimatını verdiği kayıtlara geçti.
Dava dosyasında adı geçen altı kurban arasında aynı evde yaşayan üç kişi, bir taksi şoförü, genç bir anne ve onun küçük oğlu yer alıyor. Brown’ın avukatı Sam Blom-Cooper, müvekkilinin tüm suçlamaları kabul etmediğini ve davayı jüri önünde çürütmeyi hedeflediğini açıkladı. Savunma tarafı, Brown’ın kendisine yöneltilen suçlamalarla uzun zamandır yüzleşmeyi beklediğini de sözlerine ekledi.
Dava süreci, İngiliz polis teşkilatı Metropolitan Police bünyesindeki Savaş Suçları Ekibi’nin 2019 yılında Ruanda hükümetinin resmi başvurusu üzerine başlattığı soruşturmanın bir sonucu olarak gündeme geldi. Yaklaşık yedi yıl süren soruşturma kapsamında İngiliz polisinin birçok ülkede çalışma yürüttüğü ve uluslararası kurumlarla iş birliği içinde hareket ettiği kaydedildi. İngiliz Savcılık Teşkilatı, Brown hakkındaki suçlamaların 2001 tarihli Uluslararası Ceza Mahkemesi Yasası’nın 52’nci maddesi çerçevesinde yöneltildiğini duyurdu.
Söz konusu yasa, İngiliz makamlarına belirli uluslararası suçları, bu suçların İngiltere sınırları dışında işlenmiş olması durumunda dahi soruşturma ve kovuşturma yetkisi tanıyor. Brown hakkında açılan dava, 1994 Ruanda soykırımı nedeniyle İngiltere’de görülen ilk ceza davası olma özelliği taşıyor. İngiliz polis yetkilileri, Brown’ın yanı sıra altı kişinin daha Ruanda’daki soykırım ve insanlığa karşı suçlarla bağlantılı şekilde soruşturma kapsamında bulunduğunu açıkladı.
Ruanda’daki soykırım, 6 Nisan 1994 tarihinde dönemin Ruanda Cumhurbaşkanı Juvénal Habyarimana ile Burundi Cumhurbaşkanı Cyprien Ntaryamira’yı taşıyan uçağın Kigali yakınlarında düşürülmesinin ardından başlamıştı. Bunu izleyen yaklaşık 100 günlük süreçte, büyük bölümü Tutsi kökenli olmak üzere 800 binden fazla insan hayatını kaybetti. Hutu milisleri ve hükümete bağlı güçler tarafından gerçekleştirilen katliamlarda, soykırıma karşı duran ya da ılımlı Hutu olarak nitelendirilen kişiler de hedef haline geldi.
Birleşmiş Milletler (BM) ve çeşitli uluslararası kaynaklar, öldürme eylemlerinin yalnızca askeri birlikler ve milis güçleri tarafından değil, bazı bölgelerde yerel yöneticiler ile sivillerin katılımıyla da gerçekleştirildiğini aktarıyor. Brown’a yönelik dava dosyasındaki suçlamalar, soykırımın başladığı ilk hafta olan 6-13 Nisan 1994 tarihleri arasında Kigali’de yaşanan olaylara odaklanıyor.
Kigali doğumlu olan Brown, 1980’li yıllarda Ruanda’da tıp eğitimi aldı. Daha sonra başkent Kigali’de Aile Sağlığı Dairesi’nin yöneticiliğine getirildi. 1990’lı yılların sonlarında İngiltere’ye yerleşen Brown, Londra’da mültecilere yönelik sağlık hizmetleri sunan bir yardım kuruluşunda görev yaptı. Bunun yanı sıra İngiliz hükümetine mülteci hemşireler konusunda danışmanlık sağlayan bir çalışma grubunda da yer aldı.
İngiliz yetkililerin verdiği bilgiye göre Brown, bir süre sonra Vincent Bajinya adını bırakarak Vincent Brown adını kullanmaya başladı ve İngiliz vatandaşlığına geçti.
Westminster Sulh Ceza Mahkemesi’ndeki ilk duruşmanın ardından dava dosyası, Londra’da Old Bailey adıyla bilinen Merkez Ceza Mahkemesi’ne sevk edildi. Brown’ın bir sonraki duruşmasının 9 Ekim tarihinde görülmesi planlanıyor.
