ran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 4 Ekim Pazar günü Meclis’te yaptığı konuşmada, Hürmüz Boğazı’nın İran’ın “İslamabad Mutabakat Zaptı temelindeki yedi şartı” yerine getirilmeden açılmayacağını söyledi. Kalibaf, söz konusu yedi şartın neler olduğunu ise açıklamadı.
ABD’nin son dönemde arabulucular üzerinden yeni öneriler sunduğunu belirten Kalibaf, “Medya aracılığıyla başka şeyler söyleyen Amerikalılar, son dönemde arabulucu üzerinden öneriler sundu” dedi.
ABD’ye yönelik mesajında “Zaman kazanma ve tek taraflı talepleri dayatma dönemi sona erdi” ifadelerini kullanan Kalibaf, İran’ın üst düzey politikasını ve ulusal güvenliğini Amerikalı yetkililerin sosyal medya paylaşımlarına veya günlük açıklamalarına göre belirleyen bir ülke olmadığını söyledi.
Kalibaf, İran’ın kararlarını “medyadaki söylemlere ve sahte ikiliklere değil, düşmanın fiili davranışlarına” göre aldığını belirtti.
Arakçi: Diplomasi için hâlâ çözüm mümkün
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, geçen hafta Katarlı arabuluculardan İran’ın yedi günlük önerisine ilişkin ABD’nin yanıtını aldı.
Konu hakkında bilgi sahibi bir yetkili Reuters’a yaptığı açıklamada, İran ve ABD’nin atılacak adımlar konusunda büyük ölçüde anlaşmaya vardığını ancak bu adımların hangi sırayla uygulanacağı konusunda anlaşmazlık yaşandığını söyledi.
Arakçi, pazar günü Tahran’da büyükelçiler ve yabancı misyon temsilcileriyle yaptığı görüşmede, İran’ın rakiplerinin yeniden askerî çatışma yolunu seçmesi halinde geçmiştekinden daha güçlü bir karşılık vereceklerini ve kendilerini daha güçlü şekilde savunacaklarını söyledi.
“Diplomatik yolları tercih ederlerse hâlâ diplomasi yoluyla bu savaşı sona erdirecek adil ve onurlu bir çözüme ulaşmaya hazırız” diyen Arakçi, Washington’ın “hikmet ve akılcılık yolunu” seçmesini umduğunu belirtti.
ABD’nin daha önce hem savaşta hem de diplomasi alanında kaybettiğini söyleyen Arakçi, yeni yaptırımların Washington’a “hiçbir fayda sağlamayacağını” ifade ederek, “Askeri çözüm yok, daha fazla yaptırıma dayalı bir çözüm de yok” dedi.
İslamabad görüşmelerinde İran heyetine başkanlık eden Kalibaf ise İran’ın savaş ve müzakere süreçlerini birlikte yürüttüğünü belirtti. Kalibaf, “Biz duygularımızla hareket etmiyor ve korkmuyoruz. Savaşıyor ve müzakere ediyoruz. Savaş alanında tüm gücümüzle yer alıyor, düşmanla yeni sürprizlerle karşı karşıya geliyor ve diplomasi yolunu, sahadaki askeri üstünlüğümüzü pekiştirmek ve İran halkının haklarını güvence altına almak için kullanıyoruz” diye konuştu.
Arakçi, New York’ta BM Genel Kurulu kapsamında 42 dışişleri bakanıyla görüştüğünü, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ise yaklaşık 10 devlet başkanıyla bir araya geldiğini belirtti. Arakçi, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için öne sürdüğü şartların “ABD’nin kabul etmesi gereken taahhütlerin tamamıyla uyumlu olduğunu” ifade etti.
Tahran, İran heyetinin ABD’den sınır dışı edildiği haberlerini yalanladı
Arakçi, ABD medyasında İran heyetinin New York’tan kovulduğuna ilişkin yayımlanan haberleri de yalanladı. Heyetin “önceden belirlenmiş programı doğrultusunda” New York’a gidip geri döndüğünü söyledi.
Bu iddianın “ne kadar doğru olursa olsun”, Washington’ın Birleşmiş Milletler’e ev sahipliği yapan ülke olarak yükümlülüklerini ihlal ettiğini kabul ettiği anlamına geleceğini belirten Arakçi, durumu Olimpiyatlara ev sahipliği yapan bir ülkenin kendi takımı kaybettiğinde başka bir takımın sporcularını ülkeden göndermesine benzetti.
Arakçi, bu davranışın da “aynı ölçüde çocukça ve saçma” olduğunu söyledi.
İran heyetinin komşu ülkelerle gerçekleştirdiği görüşmeleri “etkili, saygın ve dostane” olarak nitelendiren Arakçi, bu temaslarla “güven inşası için yeni bir sürecin” başladığını belirtti.
Arakçi ayrıca Avrupa ülkelerine İran’a yönelik yaklaşımlarını “gözden geçirme” çağrısı yaptı. İranlı Bakan, NATO Genel Sekreteri’nin Avrupa’daki üslerden 5 binden fazla Amerikan savaş uçağının İran’a saldırmak üzere havalandığını kabul ettiğini belirtti.
İran: ABD’nin önerisi nükleer dosyaya odaklanıyor
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de ABD’nin önerisinin önceki tekliflere benzediğini ve nükleer dosyaya odaklandığını söyledi.
Bekayi, Tahran’ın ise müzakerelerde Hürmüz Boğazı’na odaklanmak istediğini belirtti. İran’ın ABD’nin kendi planına verdiği yanıta ilişkin tutumunu arabulucular aracılığıyla Washington’a ilettiğini aktaran Bekayi, İran tarafının ABD’ye iletmesi gereken bazı ek noktaların bulunduğunu söyledi.
Bekayi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin İran’a dönüşünün ise görüşülmediğini ifade etti.
ABD: İran heyetinden iki kişi sınır dışı edildi
Washington’da ise ABD’li bir yetkili, Axios’a yaptığı açıklamada, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na katılan İran heyetinin iki üyesinin ABD’den sınır dışı edildiğini söyledi.
Yetkiliye göre İran heyetinin iki üyesi, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın geçen pazartesi günü tüm heyetin ülkeden ayrılması yönündeki talebine uymadı. Yetkili, iki kişinin cumartesi günü ülkeden çıkarıldığını belirtti.
ABD’li yetkili, “Bakan Rubio ciddi. İran heyetinin iki üyesinin daha Genel Kurul’un sona ermesinden çok sonra hâlâ New York’ta bulunduğu tespit edildi. Şimdi ülkeden çıkarıldılar” dedi.
Yetkili, İran misyonuna cuma günü Washington’ın diplomatların ülkede kaldığının bildirildiğini ve iki diplomatın derhal ülkeden çıkarılmasının istendiğini söyledi. Diplomatlardan birinin cuma akşamı, diğerinin ise cumartesi sabahı ABD’den ayrıldığı belirtildi.
Trump: “Kolay yoldan mı, zor yoldan mı?”
ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi günü Ohio eyaletine gitmeden önce gazetecilere yaptığı açıklamada İran konusunda karar vermesi gerektiğini söyledi.
Trump, “İran konusunda vereceğim bir karar var. İran yok edildi. Dolayısıyla tek soru bunun kolay yoldan mı yoksa zor yoldan mı olacağı” dedi.
İran’ın nükleer silaha sahip olamayacağını belirten Trump, “İran nükleer silaha sahip olamaz. Bildiğiniz gibi İran nükleer silah planlarından fiilen vazgeçti” ifadelerini kullandı.
Hegseth: “Boğazın kontrolü onlarda değil, bizde”
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ise cumartesi günü Colorado Springs’te gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki ablukasının “sıkı” olduğunu söyledi.
Hegseth, İran’ın boğazla ilgili “oynamaya” devam etmesi halinde Trump’ın “ihtiyaç duyduğu tüm seçeneklere sahip olacağını” belirtti.
“İran, Hürmüz Boğazı gibi meselelerle oynamak istiyor. Boğazın kontrolü onlarda değil, bizde. Kelimenin tam anlamıyla hiçbir şey geçirmeyi başaramadılar. Ablukamız sıkıydı ve her gece boğazdan savaş öncesine yakın seviyelerde geçişler gerçekleştiriyoruz. Geçiş hacminde de bunu görüyorsunuz” diyen Hegseth, ABD’nin güçlü bir konumda olduğunu söyledi.
Hegseth, İran’ın karar vermesi gerektiğini belirterek, Trump’ın gerekli gördüğü durumda tüm seçeneklere sahip olduğunu ifade etti.
ABD Savunma Bakanı, Washington’ın mesajının “çok basit” olduğunu belirterek, “İran asla, asla, asla nükleer silaha sahip olmayacak. Başkan Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmamasını sağlama konusunda son derece kararlı ve İran bunu asla elde edemeyecek” dedi.
Hegseth, İran’ın Trump’ın açıklamalarını ciddiye almaması halinde bunun bedelini ödeyeceği uyarısında bulundu. İran’a, nükleer silah hedefinden elinde herhangi bir baskı unsuru bulunmadan vazgeçmesi ya da bunun “zor yoldan” gerçekleşmesi seçeneklerinin sunulduğunu söyledi.
Beyaz Saray: “İran ekonomisi felç oluyor”
Beyaz Saray İletişim Direktörü Steven Cheung da X platformunda yaptığı paylaşımda, “Şüphecilere inanmayın. Ekonomik izolasyon operasyonu İran’ın ‘liderlerini’ eziyor, Amerika ise kazanıyor” ifadelerini kullandı.
Cheung, “İran petrolü, başarılı ABD ablukası sayesinde tamamen durdu. Enflasyon İran ekonomisini felç ediyor” dedi.
Cheung, Bloomberg’in İran’da enflasyonun yüzde 90’a yaklaştığı ve İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirdiği petrol sevkiyatlarının devam eden İran saldırılarına rağmen savaş öncesi seviyelere doğru toparlandığı yönündeki haberine de atıfta bulundu.
ABD bölgedeki askerî varlığını artırıyor
Washington’dan gelen açıklamalar, ABD’nin bölgedeki askerî yığınağını artırdığı bir dönemde yapıldı.
Wall Street Journal’ın perşembe günkü haberine göre ABD Savunma Bakanlığı bölgeye üçüncü bir uçak gemisi ile deniz piyadelerini taşıyan gemiler gönderdi. Bu takviyeyle bölgeye 9 bin ila 10 bin arasında ilave asker gönderilmesi bekleniyor.
Axios ise Washington’ın son haftalarda bölgedeki petrol ve doğal gaz tesislerinin güvenliğini güçlendirmek ve askerî operasyonların yeniden başlaması ihtimaline karşı hazırlık yapmak amacıyla iki Patriot hava savunma bataryasını daha bölgeye konuşlandırdığını aktardı.
