16 Kasım 2000 sabahı Paris’te bir bodrum katında telefon çaldı ve Ahmet Kaya’nın öldüğü haberi geldi. Hasan Deniz o sabahı, masada kalan notu ve Père-Lachaise’e uzanan günleri yirmi altı yıl sonra yazdı.
16 Kasım 2000, Paris
Telefon sabah yediye doğru çaldı. Penceresiz bir bodrum katında kalıyordum.
Arayan Cemil’di:
— Kuro, rabe… Ahmet Kaya miriye.
Ne dediğini anladım ama inanmadım. Yorganı başıma çektim. Sabahın bu saatinde böyle şaka mı olurdu? Cemil ısrar ediyordu; haber evden gelmişti.
Telefonu kapattım, bir süre yerimden kalkamadım. Duvara delip taktığımız küçük havalandırma cihazı her zamanki gibi uğulduyordu. Biraz hava girsin diye takmıştık. Gece gündüz çalışırdı. İlk zamanlar sesinden uyuyamazdım, sonra alışmıştım.
Paris’e geleli çok olmamıştı. Ahmet Abi de aşağı yukarı benimle aynı zamanlarda gelmişti. Tek kelime Fransızca bilmiyordum; metroda yanlış aktarma yapar, sokaklarda kaybolurdum.
İki üç sokak ötede Galeries Lafayette vardı. İnsanlar elleri paket dolu çıkardı oradan. Ben aynı şehrin birkaç metre altındaydım.
Yüzümü yıkadım, giyindim, çıktım.
Dışarıda yağmur vardı, geceden beri yağıyormuş. Birkaç dakika içinde sırılsıklam oldum. Şemsiye almayı düşünmemiştim bile. O kadar mı yağıyordu gerçekten, yoksa ben mi öyle hatırlıyorum, bilmiyorum.
Ahmet Abi’nin evine gidiyordum. İçimden tek bir şey geçiyordu: Keşke Cemil yanılmış olsa.
Köşede yaşlı Fransız yine oradaydı. Her sabah orada olurdu; kirli beyaz sakalı, sırtında eski bir asker parkası, yanında iki köpek… Ben onun adını bilmezdim, o benimkini. Karşılaşınca başımızla selamlaşırdık. O sabah da öyle yaptık.
Neden bilmem, aradan geçen bunca yıla rağmen o adamı da hatırlıyorum, iki köpeğini de.
Yolda Hacı Abi’yi aradım. Ahmet Abi’nin Paris’teki en yakın dostlarındandı. Haberi söyleyince inanmadı. Birkaç kez emin olup olmadığını sordu, sonra sesi kesildi:
— Daha dün beraberdik. Lahmacun yedik. Hiçbir şeyi yoktu ki…
Biraz sonra gelip beni aldı. Arabada uzun süre konuşmadık. Silecekler gidip geliyordu; yağmur ön camdan eksilmiyordu.
Geçen hafta Ahmet Abi’nin doktora gittiğini anlattı. Doktor dikkatli olmasını söylemiş, Ahmet Abi ise hiçbir şeyi olmadığını söyleyip geçmiş.
Eve vardık. Kapıdan içeri girince durdu. Artık haberin doğru olduğunu anlamıştı, kendini tutamadı.
İçeride Gülten Abla’yla kızı Melis vardı. Paris Kürt Enstitüsü’nün başkanı Kendal Nezan da gelmişti. Kimse sesini yükseltmiyordu. Yüzlerine baktım, ne soracağımı bilemedim.
Sabah altı gibi kalkmış. Banyoya giderken kapının önünde kalp krizi geçirmiş. Ambulans gelmeden hayatını kaybetmiş.
Salondaki masaya baktım: Bir kül tablası, dibinde biraz şarap kalmış bir bardak, yanında şişe ve elle yazılmış bir not. Sanki biri az önce kalkmış, birazdan gelip bardağını alacak.
Notu kelimesi kelimesine hatırladığımı söyleyemem, aklımda şöyle kaldı:
Gelirsen bana Diyarbakır’dan bir avuç toprak, Bitlis’ten bir tutam tütün, Munzur’dan bir tas su, Malatya’dan sarı kayısılar ve İstanbul’dan biraz lodos getir.
İstanbul’dan biraz lodos…
O satırda takılı kaldım. İstediklerinin arasında bir rüzgâr vardı. Kürtçe şarkı söyleyeceğini açıkladığı gece üstüne çatal bıçak atılan şehirdi İstanbul. Yine de oradan rüzgâr istiyordu.
Son zamanlarda memleketi çok konuşuyordu, dönmek istiyordu.
O yıllarda televizyonda haber sunarken başını birden yukarı kaldırır, elini havada savurur, bağırarak konuşurdu. O televizyoncu Ahmet Abi’yi sık sık arardı.
Bu telefon görüşmelerinden bir ikisine ben de tanık oldum.
Ahmet Abi’ye televizyon programına çıkmasını, pişman olduğunu söylemesini öneriyordu. Böyle yaparsa Türkiye’ye dönebileceğini anlatıyordu.
Neyden pişman olacaktı? Kürtçe bir şarkı söylemek istemişti.
Ahmet Abi bu tekliflere çok kızardı, bazen ağza alınmayacak sözlerle karşılık verirdi. Ama gazeteci aramaktan vazgeçmezdi.
Memlekete dönmeyi o kadar çok isterken bile söylediğinden pişman olmadı.
Gare du Nord’da bir lokantada köşesi vardı. Yemeğini çoğu zaman orada yerdi, arada buluşurduk. Her seferinde sürgün, hasret konuşmazdık. Bir lafa takılır, bir şeye kızar, sonra başka konuya geçerdik. İnatçıydı; bir şeyi kafaya koydu mu bırakmazdı.
Paris’te bir de küçücük acı biber keşfetmişti. Süs biberi kadar bir şeydi, sürekli yanında taşır, dünyada bundan daha acısı olmadığını söylerdi.
Bir gün Diyarbakırlı tanınmış bir aile onu yemeğe davet etmiş. Sofrada acı biberden söz açılmış, Diyarbakırlılar acıya dayanıklılıklarıyla övünmeye başlamış. Ahmet Abi de cebinden o meşhur biberini çıkarıp masaya koymuş. İçlerinden biri tadına bakmış, neredeyse dilini yutacakmış.
O sofrada değildim, ortak bir tanıdığımız anlattı. Ama Ahmet Abi’nin o biberi cebinden çıkarırken yüzündeki ifadeyi gözümde canlandırabiliyorum.
Onu hep hüzünlü, uzaklara bakan biri gibi hatırlamak kolay. Ben gülen, kızan, cebinde acı biber taşıyan adamı da hatırlıyorum.
O sabah onu görmeden önce aklımdaki de oydu.
Sonra yüzünü gördüm.
Çok ölü gördüm hayatımda, böyle bir yüz görmedim. Belli belirsiz gülümsüyordu. Bana öyle geldi, başka türlü anlatamıyorum.
Baktım; şimdi gözünü açacak, kalkacak, bizi başında öyle dikilirken görüp şaşıracak sandım. Evine gelmiş, yatağının yanına kadar girmiştim. İçimde bir yer hâlâ “Bir yanlışlık var” diyordu.
Kırk üç yaşındaydı. Ben şimdi ondan büyüğüm. Yaşayamadığı yılları daha çok düşünüyorum.
Gülten Abla salondaydı, Melis biraz gerideydi. İkisinin de gözleri yorgun düşmüştü. Gülten Abla bir ara kitaplara baktı, sonra Ahmet Abi’ye döndü, başını eğdi:
— Yanlış yaptın gözüm.
Biraz sonra yine:
— Yanlış yaptın gözüm.
Melis o zaman geldi, annesine sarıldı, bir süre öyle kaldılar.
“Gözüm”, Ahmet Abi’nin lafıydı. Dostlarına söylerdi, konuşurken araya giriverirdi. Hep onun ağzından duyduğum kelimeyi şimdi Gülten Abla söylüyordu.
O evde başka ne konuşuldu, çoğu aklımda yok. Gülten Abla’nın sesi var ama…
Odada kitapları vardı; son zamanlarda topladığı Kürt tarihi kitapları… Açık sayfalar, aralarında kâğıtlar, kenarlarda işaretler… Masada dosyalar, okuduğu yerde kalmış bir kitap, sonra dönerim diye koyduğu bir işaret…
Kim bir kitabı son kez kapattığını bilerek kapatır?
Bir süre sonra içeride duramadım, aşağı indim. Yağmur dinmemişti, bir saçağın altına girdim. Dışarıdaydım ama aklım hâlâ yukarıda, o yüzdeydi.
Sonra cenaze günü geldi.
Otuz bine yakın insan République’ten Père-Lachaise’e yürüdü. Şarkılarını dinleyip sesini hayatına katmış olanlar, onunla aynı sofraya oturmuş olanlar, onu hiç görmemiş olanlar…
O kalabalıktan en çok Gülten Abla’nın, Melis’in gözlerini hatırlıyorum. Bir de Hacı Abi’yi… Daha birkaç gün önce lahmacun yediği adamın arkasından yürüyordu.
Mezarın başında türküler söylendi.
Türkü söyleyenlerden biri, Ahmet Abi’yle benzer bir kaderi paylaşmış bir sanatçıydı. Paris’e gelmiş, fakat onu ziyaret etmeden dönmüştü. Ahmet Abi buna çok kırılmıştı.
Bir diğer sanatçıyı ise hiç sevmezdi.
Şimdi ikisi de mezarının başında türkü söylüyordu.
Ölü cevap veremiyor. Mezarının başında kimin türkü söyleyeceğini de seçemiyor.
Ertesi gün L’Orangerie salonunda taziye açıldı.
Gülten Abla gelenleri karşılıyordu, yanında Ahmet Abi’nin abisi Mustafa… Binlerce insan girip çıktı. Duvarlarda büyük posterleri asılıydı.
Kapının yanında anı defterleri duruyordu. Daha ilk gün üçüncüsü dolmak üzereydi; Danimarka’dan, İsveç’ten, Almanya’dan, Hollanda’dan gelenler yazmıştı. En çok da gençler…
Memleketten gelmiş Hanifi diye biri şöyle yazmıştı: “On bin kilometre yolculuktan sonra size kavuşmak ne mutlu bana. Sana ülkeden, ailemden selam getirdim.”
Ahmet Abi memleketten lodos istemişti. Biri kalkıp selam getirmişti.
Musa Anter’in oğlu Dicle Anter de şöyle yazmıştı: “Buraya yazı yazmak senin ölümünü kabul etmektir. O yüzden sana bu defterde yazmayacağım.”
Yazmayacağını söylemek için yazmıştı.
Akın Birdal konuştu. Hayatının en zor konuşması olacağını söyledi. O akşam Paris’te Ahmet Abi’yle buluşacaklarmış, sözleşmişler. Suavi’nin de o gün onunla randevusu varmış. Suavi söz aldı ama konuşmasını tamamlayamadı.
Ahmet Abi’nin o gün iki randevusu vardı.
Yıllar geçti. Unuttuklarım var, sırasını karıştırdıklarım da olabilir.
Ama o sabahı düşündüm mü bodrumdaki telefon yine çalıyor. Cemil’in sesi geliyor: Kuro, rabe. Hacı Abi, “Daha dün beraberdik” diyor.
Sonra masa: Kül tablası, dibinde şarap kalmış bardak, İstanbul’dan biraz lodos…
Ahmet Abi’nin yüzü…
Hâlâ biraz daha beklesem gözünü açacakmış gibi geliyor.
