Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) “istihdam” ve “üretim” söylemleriyle meşrulaştırdığı mesleki eğitim politikaları, çocukları sermayeye endeksli bir sömürü mekanizmasına dönüştürdü.
İş kazalarında hayatını kaybeden MESEM’li çocukların sayısı artarken, meslek liselerinin üretimden elde ettiği cirolar milyarlara katlandı.
23 Nisan Çocuk Bayramı’nın gölgesinde, çalıştırılan çocukların yaşadıkları ile resmi söylem arasındaki uçurum bir kez daha açığa çıkıyor.
‘Eğitim’ değil, patrona ucuz iş gücü
Bugün MESEM sistemine kayıtlı 400 bini aşkın çocuk, haftanın sadece bir günü okul yüzü görüyor; kalan dört gün ise “stajyer” adı altında sanayi sitelerinde ve atölyelerde tam zamanlı birer işçi gibi çalıştırılıyor.
Eğitim Reformu Girişiminin (ERG) verilerine göre, Türkiye’de örgün eğitimden fiilen kopan 1,5 milyona yakın çocuğun önemli bir kısmı çalıştırılıyor. Çocuklar atölyelerde eğitim almak yerine, patronların doğrudan “ucuz iş gücü” ihtiyacını karşılıyor.
Patronlar değil İşsizlik Sigortası Fonu maaliyeti karşılıyor
MESEM’lerde patronlar, ağır koşullarda çalıştırdıkları yüz binlerce çocuğun asgari ücretin yüzde 30’u (12. sınıflarda yüzde 50’si) oranındaki ücretini dahi kendi ceplerinden ödemiyor.
Bu maliyet, doğrudan İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanıyor.
Patronlar, çocuk işçileri iş yerlerine doldururken hem işçi maaşı ödemekten kurtuluyor hem de sigorta prim yükümlülüğünden muaf tutuluyor.
MEB ise MESEM’leri “istihdam garantili eğitim modeli” olarak tanımlarken, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, programın öğrencileri erken yaşta iş hayatına kazandırdığını ve sanayinin ihtiyaç duyduğu “ara eleman” açığını kapatmayı hedeflediğini belirtiyor. Bakanlık verilerinde MESEM kapsamındaki öğrenci sayısındaki artış ve üretim gelirleri bir “başarı” göstergesi olarak sunuluyor.
Kârlar artıyor, çocuklar yaşamını yitiriyor
Meslek liselerinin döner sermaye işletmelerinden elde ettiği üretim gelirleri ise artmaya devam ediyor. 2019’da 300 milyon lira bandında olan bu cirolar, 2025 sonu itibarıyla 7,1 milyar lirayı aşarak rekor kırdı.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisinin raporlarına göre sadece 2025 yılı boyunca en az 94 çocuk işçi, çalıştırıldığı iş yerlerinde hayatını kaybetti. Eylül 2023’ten bu yana doğrudan MESEM kapsamında çalışırken hayatını kaybeden çocuk sayısı ise 20’ye dayandı.
Atölyenin içi: Günde 12 saat çalışma ve şiddet
Diyalektik Araştırmalar Enstitüsünün Mart 2026’da yayımladığı “MESEM Öğrencileri Çalışma Yaşamı ve Eğitim Anketi” raporunda çarpıcı veriler yer aldı.
Ankete katılan öğrencilerin yarısından fazlası günde 10 ila 12 saat arası çalıştırıldığını, 69 öğrenci ise mesaisinin 12 saati aştığını belirtti. Yasal sınır olan 6-8 saat aralığında çalışabilenlerin sayısı ise sadece 27.
Çocukların yüzde 67’si yaptığı fazla mesailerin ücretini alamadığını söylerken, yüzde 67,6’sı eve döndüğünde derslerine ayıracak vakti ve enerjisi kalmadığını ifade etti.
Öğrencilerin yüzde 51,4’ü, çalıştırıldığı iş yerinde en az bir kez iş kazası geçirip yaralandığını kaydetti.
Öğrencilerin yüzde 49,5’i hiçbir İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) eğitimi almazken, yüzde 66,5’i iş kazası geçirdiğinde kime başvuracağını bilmiyor.
Öğrencilerin yüzde 53,6’sı iş yerinde fiziksel veya psikolojik şiddete uğruyor.
Her 10 çocuktan 4’ü (%42,3) ustaları tarafından hakarete ve mobbinge maruz kalıyor.
Tüm bu veriler, “mesleki eğitim” adı altında kurulan sistemin çocuklar için bir gelecek değil, güvencesizlik döngüsü yarattığını ortaya koyuyor. 23 Nisan’ın gölgesinde, yüz binlerce çocuk için bayram değil, çalışma ve hayatta kalma mücadelesi sürüyor.
MESEM nedir?
Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM), eski adıyla Çıraklık Eğitim Merkezi, 09.12.2016 tarihinde, örgün ve zorunlu eğitim kapsamına alındı.
Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak eğitim vermektedir. En az ortaokul mezunu olan öğrenciler kayıt olabilmektedir ve eğitim süresi 4 yıldır. Bu okulu bitirenler hem Lise Diploması hem de Ustalık Belgesi almaktadır.
Bu okul türünde eğitim süresi 4 yıldır. Haftada 4 gün bir iş yerinde, Usta’nın yanında pratik eğitim, 1 gün ise okulda teorik eğitim ve fark dersleri gösterilir. 34 Alan ve 184 meslek dalında eğitim verilmektedir.
Çocuk hakları savunucuları, MESEM uygulamasının çocuk işçiliğinin önünü açan, çocukların denetimsiz alanlarda eğitimden koparak hayatlarını tehlikeye atan bir düzenleme olduğunu bu nedenle kaldırılması gerektiğini savunuyor.
