Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım 2026’da Çin’in teknoloji merkezi Shenzhen’de bir araya geldi. Üç lider, uluslararası gelişmeleri ve ülkelerinin ortak çıkarlarını ele aldı.
Görüşme, uluslararası basında 1945’te ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere arasında gerçekleştirilen Yalta Konferansı ile karşılaştırıldı. Ancak bu benzetme, iki buluşma arasındaki önemli farkları göz ardı ediyor. Yalta’da İkinci Dünya Savaşı’nın galipleri, savaş sonrası uluslararası düzeni şekillendirmek üzere müzakere etmişti. Shenzhen’de ise bir zafer tablosu bulunmuyor. Rusya, Ukrayna savaşında dört yılı aşan sürede herhangi bir üstünlük sağlayabilmiş değil. ABD, İran konusunda hedeflerini gerçekleştirmekten uzak. Çin ise Tayvan’a yönelik olası bir askeri müdahalenin ekonomik ve siyasi maliyetlerini göze alamıyor.
Dolayısıyla üç ülkenin aynı masada buluşması, galibiyet sonrası yeni bir dünya düzeni üzerinde uzlaşmalarından çok, değişen uluslararası koşullarda kendi çıkarlarını koruma arayışını yansıtıyor. Üç lider zirveye farklı hesaplarla geldi. Yayımlanan deklarasyon ise bu hesapların tümüyle örtüşmediğini gösteriyor.
Üçlü görüşmenin deklarasyonu ve sınırları
Üç liderin görüşmesinin ardından “Barışa Doğru Devlet Başkanları Deklarasyonu” yayımlandı. Bildiri dört temel başlık etrafında şekillendi.
Birinci maddede ABD, Rusya ve Çin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olarak BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ve güvenliği koruma görevini yerine getirebilmesi için reform yapılması gerektiğini belirtti.
İkinci olarak üç ülke, rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzını artırmayı planladıklarını belirterek enerji akışında istikrarın önemini teyit etti.
Bildiride üçüncü olarak devletlerin rızası ve devlet görevlilerinin dokunulmazlığı ilkelerine vurgu yapılarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği ifade edildi.
Son olarak nükleer savaşın kazanılamayacağı ve asla yapılmaması gerektiği yeniden teyit edildi; nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütme taahhüdünde bulunuldu.
Buna karşılık deklarasyonda Ukrayna ve İran gibi devam eden savaşlara doğrudan yer verilmedi. Reuters ve diğer uluslararası basın kuruluşlarının değerlendirmelerinde, üç ülkenin bu konularda ortak bir tutum geliştiremediği vurgulandı. Çin, Avrupa ile ilişkilerine zarar vermemek ve Avrupa’nın bulunmadığı bir ortamda Ukrayna konusunda karar alıyor görüntüsü vermemek için bu konuyu gündeme taşımak istemedi. İran konusunda ise ABD’nin ambargo ve abluka yaklaşımı ile Çin ve Rusya’nın Tahran’la ekonomik ilişkilerini sürdürme isteği arasında ortak bir zemin bulunamadı.
Trump’ın iç siyasi hesapları ve nükleer silahlar
Kasım 2026 ara seçimlerinde Demokratların Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanması, Trump’ın iç siyasetteki hareket alanını daralttı. Foreign Policy ve The Strategist gibi yayınlarda yapılan değerlendirmelere göre Trump, Kongre’de karşılaşacağı engeller nedeniyle dış politikaya daha fazla ağırlık vererek siyasi hedeflerini gerçekleştirmeye çalışıyor.
Ancak Shenzhen’deki görüşmenin sonuçları, Trump’ın diplomatik görüntüsü ile müzakere gücü arasında fark bulunduğunu gösteriyor. Pekin ve Moskova, Ocak 2027’de göreve başlayacak yeni Kongre’nin ve 2029’daki olası yönetim değişikliğinin yaratacağı belirsizlikleri hesaba kattıkları için Trump’ın taleplerine karşı temkinli davrandılar.
Trump’ın zirvedeki temel hedeflerinden biri, Şubat 2026’da süresi dolan New START anlaşmasının yerine, Çin’i de kapsayan yeni ve üçlü bir nükleer silah kontrol anlaşması oluşturmaktı. Ancak bu konuda bir uzlaşma sağlanamadı. ABD ve Rusya’nın 5’er bin nükleer savaş başlığına karşılık Çin’in 500 nükleer savaş başlığına sahip olması, Pekin’in böyle bir anlaşmaya yaklaşmamasının gerekçelerinden biri. Çin, nükleer kapasitesi diğer iki ülkenin çok gerisindeyken, bağlayıcı kısıtlamalara tabi tutulmak istemiyor.
Sonuç bildirgesinde somut silah azaltımı yerine yalnızca diyalog taahhüdünün yer alması, Trump’ın bu alandaki hedefinin gerçekleşmediğini gösteriyor.
Putin’in diplomatik meşruiyet arayışı
Dört yılı aşan Ukrayna savaşında kesin bir askeri zafer elde edemeyen Rusya, ekonomik yaptırımların etkisiyle Çin’e daha fazla bağımlı hale geldi. Ekonomik büyüklüğü Çin’in oldukça gerisinde kalan Moskova için Shenzhen Zirvesi’nin önemli getirilerinden biri, diplomatik meşruiyet arayışına katkı sağlaması oldu. Putin, Batı’nın Rusya’yı uluslararası alanda yalnızlaştırma çabalarının sonuç vermediğini ve ülkesinin ABD ile Çin’in yanında küresel siyasetin belirleyici aktörlerinden biri olduğunu göstermeye çalışıyor.
Moskova, aynı zamanda Ukrayna ve Avrupa’nın bulunmadığı bir masada, savaş alanında elde ettiği fiili kazanımları Washington ve Pekin’e kabul ettirme arayışındaydı. Zirve sırasında Ukrayna’nın Rusya’yı Kırım’a bağlayan Kerç Köprüsü’ne düzenlediği hava saldırısı ve köprü üzerindeki demiryolu trafiğini durdurması, Rusya’nın askeri ve lojistik hedeflerini gerçekleştirmekte karşılaştığı güçlükleri ortaya koydu. Putin’in zirveden saatler sonra Kırım Köprüsü saldırılarına misilleme olarak Kiev’e ağır füze saldırıları düzenlemesi de dikkat çekti. Kremlin, askeri baskıyı sürdürerek müzakere masasında elini güçlendirmeye çalışıyor.
Ancak zirvede Putin’in lehine bir karar çıkmadı. Ne Trump ne de Şi, Ukrayna’nın aleyhine bir karara imza attı.
Putin hakkında UCM tarafından verilmiş yakalama kararı, zirvenin hukuki boyutunu önemli hale getirdi. Ortak deklarasyonda devlet görevlilerinin dokunulmazlığına ve UCM’nin yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğine ilişkin ifadelerin bulunması, Moskova açısından siyasi önem taşıyor. Bu yaklaşım, uluslararası ceza yargılamalarının yetki sınırlarına ilişkin itirazların, üç büyük güç tarafından ortak bir zeminde dile getirilmesi anlamına geliyor. Ancak deklarasyondaki ifadeler UCM’nin hukuki yetkilerini ortadan kaldırmıyor.
Bu başlıklar birlikte değerlendirildiğinde Putin’in zirveden diplomatik görünürlük ve siyasi meşruiyet bakımından kazanç sağladığı söylenebilir. Ancak, Ukrayna savaşı konusunda Moskova’nın taleplerini karşılayan bir karar alınmadı.
Şi’nin küresel ticaret ve bölgesel öncelikleri
Çin açısından zirve, uluslararası diplomasideki konumunu güçlendirme fırsatı sundu. Şi Cinping, Trump ve Putin’i Shenzhen’de ağırlarken; Pekin, ABD’nin korumacı politikalarına karşı serbest ve açık ticaretin savunucusu rolünü üstleniyor. Bunun arkasında yalnızca dış politika hedefleri değil, Çin ekonomisinin yapısal ihtiyaçları da bulunuyor. Emlak sektöründeki kriz, genç işsizliği ve demografik daralma gibi sorunlarla karşı karşıya olan Çin, küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin kesintisiz işlemesine ihtiyaç duyuyor.
Şi, Trump ile ikili görüşmesinde Tayvan konusunda Washington’ı uyarırken iki ülke ilişkilerinde büyük kırılmalardan kaçınılması gerektiğini vurguladı. Pekin’in ABD’den beklentileri arasında gümrük vergilerinin ve teknoloji kısıtlamalarının gevşetilmesi, Asya-Pasifik’teki ittifak ağlarının Çin’i çevrelemek amacıyla kullanılmaması ve Çin’in siyasi sistemine müdahale edilmemesi bulunuyor. Ancak zirvede bu konularda bir anlaşma sağlanıp sağlanmadığı kamuoyuna yansımadı.
Şi açısından zirvenin önemli kazanımı, ABD ve Rusya liderlerini Çin’de ağırlayarak ülkesinin diplomatik konumunu görünür kılmak oldu. Bununla birlikte Pekin’in temel öncelikleri olan ticaret, teknoloji ve Tayvan konusunda Washington’la yaşadığı anlaşmazlıklar devam ediyor. Dolayısıyla zirve, Çin’in uluslararası ağırlığını göstermesine rağmen bu sorunları çözmüş değil.
Yeni bir dünya düzeni mi, geçici bir diplomatik buluşma mı?
Shenzhen Zirvesi, Ukrayna ve İran savaşlarını sona erdirecek bağlayıcı bir anlaşma ya da üç ülke arasında somut bir işbirliği mekanizması ortaya çıkarmadı. Buna karşılık ABD, Çin ve Rusya’nın aynı masada buluşması, uluslararası sorunların çözümünde büyük güçler arasındaki doğrudan pazarlıkların önemini gösteriyor.
Ancak bu buluşma, ortak bir dünya düzeni üzerinde uzlaşıldığı anlamına gelmiyor. Trump’ın iç siyasette daralan hareket alanı, Putin’in savaşın yarattığı ekonomik ve askeri yük altında diplomatik meşruiyet kazanma çabası ve Şi’nin küresel ticaretin istikrarını koruyarak uluslararası konumunu güçlendirme stratejisi, zirvenin temel dinamiklerini oluşturuyor.
Shenzhen’deki buluşma, tek bir gücün belirleyici olduğu uluslararası düzenin aşındığına ve büyük güçlerin kendi çıkar alanlarını yeniden tanımladığına işaret ediyor. Ancak ortaya çıkan tablo, ortak bir düzenin kurulmasından çok, farklı çıkarların yeni pazarlıklarla karşı karşıya geldiğini gösteriyor.




