Bilim insanları, parmak büyüklüğündeki bir deniz balığının daha önce yalnızca büyük maymunların geçebildiği bir zekâ testinde dikkat çekici sonuçlar verdiğini açıkladı.
Araştırmaya göre temizlikçi wrasse (Labroides dimidiatus) adlı küçük bir balık, ayna deneylerinde yalnızca kendi yansımasını tanımakla kalmadı, aynı zamanda aynanın nasıl çalıştığını anlamak için yiyecek parçasını kullanarak çevresini inceleyen davranışlar sergiledi.
Ayna “işaret testi”, hayvanların kendilerini tanıyıp tanımadığını ölçmek için kullanılan klasik bir bilimsel deney. Deneyde hayvanın vücuduna fark edilmesi zor bir işaret konuluyor ve hayvan aynaya baktığında bu işareti fark edip tepki verip vermediği gözleniyor.
Şempanzeler, filler ve yunuslar bu testi geçen hayvanlar arasında yer alıyor ve bu durum genellikle öz farkındalığın bir göstergesi olarak kabul ediliyor.
Deney yöntemi değiştirildi
Temizlikçi wrasse balığı aslında 2018 yılında yapılan bir çalışmada bu testi geçmişti. Ancak bazı bilim insanları balıkların vücutlarındaki işareti başka balıklardaki parazit sanmış olabileceğini savunmuştu.
Bu yeni çalışmada Japonya’daki Osaka Metropolitan Üniversitesi ve İsviçre’deki Neuchâtel Üniversitesi araştırmacıları deney tasarımını değiştirerek balıkların davranışlarını yeniden test etti.
Önceki deneylerde balıklar aynaya birkaç gün maruz bırakılıyor ve daha sonra vücutlarına işaret konuluyordu. Bu araştırmada ise süreç tersine çevrildi: balıklar önce işaretlendi, daha sonra ilk kez aynayla karşılaştı.
Araştırmacılara göre balıklar vücutlarında garip bir şey olduğunu hissediyor ancak bunu göremiyordu. Aynayla karşılaştıklarında ise bu görüntü ile bedenlerindeki his eşleşti ve balıklar çok daha hızlı tepki verdi.
Ortalama 82 dakikada tepki verdiler
Bilim insanları balıkların işareti parazit sanarak vücutlarını sürtmeye başlamasının ortalama 82 dakika sürdüğünü belirledi. Bu da balıkların aynayla karşılaşmadan önce bile vücutlarında anormal bir durumun farkında olduklarını düşündürüyor.
Aynayı anlamak için “araç” kullandılar
Deneyin ilerleyen günlerinde araştırmacılar daha da ilginç bir davranış gözlemledi.
Bazı balıklar akvaryum tabanından küçük bir karides parçası alıp aynanın önüne taşıdı ve bıraktı. Karidesin hem gerçek hem de aynadaki yansıması aynı anda düştüğü için balıklar yansımayı dikkatle izledi ve aynaya yaklaşarak ağızlarıyla yüzeye dokundu.
Araştırmacılar bu davranışın balıkların aynanın özelliklerini anlamaya çalıştığını gösteren bir tür “deneysel keşif davranışı” olduğunu belirtiyor.
Öz farkındalık sanılandan daha yaygın olabilir
Araştırmacılara göre bu bulgular, öz farkındalığın evrimsel olarak sanılandan çok daha eski ve yaygın bir özellik olabileceğini gösteriyor.
Araştırmada yer alan biyolog Masanori Kohda, bu bulguların yalnızca evrim teorisi açısından değil, aynı zamanda hayvan refahı, tıp araştırmaları ve yapay zekâ çalışmalarını da etkileyebileceğini söyledi.
Bilim insanları, öz farkındalığın en az 450 milyon yıl önce ortaya çıkan kemikli balıklarla birlikte evrimleşmiş olabileceğini ve omurgalıların çok daha geniş bir kısmında bulunabileceğini düşünüyor.
Araştırma Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
