ABD’nin İran limanlarına yönelik başlattığı abluka, Hürmüz Boğazı’nda gerilimi artırırken diplomasi ve enerji piyasalarında eş zamanlı dalgalanma yarattı. Washington, Tahran’ın yeniden müzakere arayışında olduğunu duyururken, NATO müttefikleri askeri adımlara mesafe koydu.
Trump: İran anlaşma istiyor
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın temas kurarak bir anlaşma yapmak istediğini söyledi. Ancak Trump, Tahran’ın nükleer silah edinmesine izin verecek hiçbir anlaşmayı kabul etmeyeceklerini vurguladı.
Washington ile Tahran arasında hafta sonu İslamabad’da yapılan görüşmeler sonuçsuz kalmasına rağmen diplomatik temasların sürdüğü belirtildi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de çözüm arayışlarının devam ettiğini açıkladı.
ABD’den İran limanlarına abluka
ABD ordusu, 14 Nisan itibarıyla İran limanlarına yönelik kapsamlı bir abluka başlattı. Bu adım, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliği daha da artırdı.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı savaşın ardından İran, boğazı fiilen kendi kontrolüne almış ve İran dışındaki gemilerin geçişini sınırlamıştı. Dünya petrol ve gaz arzının yaklaşık yüzde 20’sinin bu dar su yolundan geçmesi nedeniyle kriz küresel ölçekte etkiler yarattı.
Trump, İran gemilerini ve İran’ın talep ettiği geçiş ücretlerini ödeyen tüm gemileri engelleyeceklerini, ablukaya yaklaşan İran “hızlı saldırı” botlarının ise imha edileceğini söyledi.
Tahran ise Körfez’deki limanlara misilleme tehdidinde bulundu.
Vance: Görüşmeler İran’a bağlı
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Fox News’a verdiği demeçte müzakerelerde ilerleme sağlandığını söyledi.
Vance, ABD’nin hangi alanlarda esneklik gösterebileceğini ve hangi konularda taviz vermeyeceğini İran’a ilettiğini belirterek, gelecekteki görüşmelerin Tahran’ın atacağı adımlara bağlı olduğunu ifade etti.
Washington’un şartları arasında zenginleştirilmiş nükleer materyalin İran dışına çıkarılması ve denetim mekanizması kurulması yer alıyor.
Petrol fiyatları 100 doların altına düştü
Gerilime rağmen petrol piyasalarında sınırlı bir rahatlama yaşandı.
Savaşın sona erebileceğine dair beklentiler, gösterge petrol fiyatlarının Salı günü 100 doların altına gerilemesine yol açtı. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik devam ediyor.
Çin tankeri ablukadan sonra geçen ilk gemi oldu
LSEG verilerine göre Çinli şirketlere ait petrol ve kimyasal tankeri Rich Starry, ABD ablukasının başlamasından sonra Hürmüz Boğazı’ndan geçen ilk gemi oldu.
Dubai açıklarından Çin’e doğru yola çıkan tanker, daha önce geri dönmesine rağmen bu kez geçişi tamamladı.
NATO müttefiklerinden destek yok
ABD’nin ablukası uluslararası alanda geniş destek bulmadı.
İngiltere ve Fransa dahil NATO müttefikleri, operasyona katılmayacaklarını açıkladı. Bu ülkeler, askeri tırmanış yerine Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası geçişe açılmasını savunuyor.
Ateşkes tehlikeye girdi
Altı haftalık çatışmaların ardından ilan edilen ateşkesin sona ermesine kısa süre kala abluka kararı süreci yeniden kırılgan hale getirdi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, ablukanın İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemilere “tarafsız şekilde” uygulanacağını duyurdu.
İran ise bu uygulamayı “korsanlık” olarak nitelendirdi ve Körfez’de hiçbir limanın güvende olmayacağı uyarısında bulundu.
Bölgesel gerilim sürüyor
İran, Birleşmiş Milletler’e gönderdiği mektupta bazı Körfez ülkelerini ABD-İsrail operasyonlarına destek vermekle suçladı ve tazminat talep etti.
Öte yandan İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları devam ediyor. İsrail ordusu, Güney Lübnan’daki çatışmalarda bir askerin öldüğünü, üç askerin yaralandığını açıkladı.
ABD ve İsrail, Hizbullah’a yönelik operasyonların ateşkes kapsamına girmediğini savunurken İran bu operasyonların ateşkese dahil olduğunu ileri sürüyor.
