Teknolojinin adı modern olsa da Bluetooth isminin hikâyesi 1000 yıldan daha eskiye, Kopenhag’ın yaklaşık 250 kilometre batısındaki küçük Danimarka kasabası Jelling’e uzanıyor.
Bugün yaklaşık 4 bin kişinin yaşadığı Jelling, Harald Gormsson döneminde Danimarka’daki iktidarın merkeziydi. Kasabada günümüze ulaşan iki kadim runik taş, Harald’ın hüküm sürdüğü döneme ve Danimarka’nın siyasi ve dini dönüşümüne ilişkin önemli bilgiler taşıyor.
Bu taşlar aynı zamanda Harald’ın dünyaca tanınan sıra dışı lakabının, yüzyıllar sonra dünyanın en yaygın kullanılan teknolojilerinden birine nasıl adını verdiğine ilişkin ilk ipuçlarını sunuyor.
İngilizcede “blue” mavi, “tooth” ise diş anlamına geliyor. 10. yüzyılda Danimarka’yı yöneten Harald Gormsson’un lakabı da Eski İskandinav dilinde “Blátǫnn”, yani “Bluetooth”tu.
Harald’ın bu lakabının ilk kez ölümünden yaklaşık 150 yıl sonra kayıtlara geçtiği belirtiliyor. Lakabın, kralın mavi ya da çürümüş bir dişine gönderme yaptığı düşünülüyor.
Jelling, Danimarka’nın kuruluş hikâyesini anlatıyor
Harald Gormsson’un en önemli siyasi ve dini hamlelerinden biri, yaklaşık M.S. 965 yılında Danimarka’nın Hristiyanlığı kabul etmesi oldu.
Harald tarafından yaptırılan Jelling’deki iki runik taştan daha büyük olanı, kralın “tüm Danimarka ve Norveç’i hâkimiyeti altına aldığını ve Danimarkalıları Hristiyanlaştırdığını” ilan ediyor. Taş ayrıca İskandinavya’daki en eski İsa tasvirlerinden birini barındırıyor.
O döneme kadar Kuzey Avrupa’nın büyük bölümü, kabile şeflerinin yönettiği daha küçük siyasi yapılara bölünmüştü. Hristiyanlığın kabulü Harald’a iktidarını güçlendirme, Danimarka’nın Hristiyan Avrupa ile bağlarını geliştirme ve yeni oluşan devleti bir arada tutma imkânı sağladı.
Kongernes Jelling Deneyim Merkezi ve Müzesi küratörü Adam Bak, bu süreci Viking Çağı’nın ardından yaşanan bir ulus inşası dönemi olarak değerlendiriyor.
Bak, Kuzeylilerin yaklaşık 200 yıllık Viking Çağı boyunca Avrupa’daki farklı siyasi yapılanmalar, Hristiyanlığın sağlayabileceği imkânlar ve devlet içindeki iktidarın merkezileştirilmesi konusunda deneyim kazandığını belirtiyor.
Jelling’de Danimarka’nın “doğum belgesi” bulunuyor
Harald’ın hikâyesi yalnızca büyük runik taşta değil, Jelling’in tamamında izlerini taşıyor.
Harald’ın babası Gorm, kasabadaki iki runik taştan daha küçük ve daha eski olanını eşi Thyra’nın anısına yaptırdı. Bu taşın, ülke sınırları içinde “Danimarka” adının yazılı olarak geçtiği ilk örnek olduğu düşünülüyor.
Yakındaki Vejle kasabasında yaşayan Anne Havgaard Mikkelsen, bu nedenle söz konusu taşı “Danimarka’nın doğum belgesi” olarak nitelendiriyor ve Jelling’i ülkenin doğum yeri olarak tanımlıyor.
Başlangıçta pagan bir mezar alanı olan Jelling, Harald’ın hükümdarlığı döneminde pagan ve Hristiyan geleneklerinin iç içe geçtiği bir merkez haline geldi.
Günümüzde beyaz direkler, bir zamanlar Jelling anıtlarını çevreleyen hattın izlerini gösteriyor. Yüzlerce işaret taşı ise muhtemelen Thyra’ya adanmış, gemi biçimindeki devasa bir alanın sınırlarını belirliyor.
İki mezar höyüğü ve bir Hristiyan kilisesiyle tamamlanan bu alan, Adam Bak’a göre yalnızca “cesur Viking savaşçılarıyla, Thor ve Odin’le” ilgili değil. Jelling aynı zamanda siyaset ve dönüşümü, başka bir ifadeyle eski olandan yeni olana geçişi anlatıyor.
Jelling UNESCO Dünya Mirası listesinde
Jelling höyükleri, runik taşları ve kilisesi 1994 yılında Danimarka’nın ilk UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edildi.
Yakındaki Kongernes Jelling ziyaretçi merkezinde bulunan interaktif sergiler, Viking inançları ile Hristiyanlık arasındaki geçiş sürecini anlatıyor.
Danimarka’nın “vaftiz taşı” ve “doğum belgesi” olarak nitelendirilen iki runik taş ise cam bir muhafaza içerisinde korunuyor.
Harald Gormsson’un siyasi ve dini mirası, ölümünden 1000 yılı aşkın süre sonra beklenmedik bir biçimde yeniden hayat bulacaktı.
Viking kralının adı teknoloji dünyasına nasıl geçti?
1990’ların sonlarında Toshiba, IBM, Nokia, Intel ve Ericsson gibi şirketlerde çalışan mühendisler, farklı markalara ait cihazların birbirleriyle bağlantı kurmasını sağlayacak yeni bir teknoloji üzerinde çalışıyordu.
Henüz ürünün adı belirlenmemişti ve ekip yeni teknoloji için bir kod adına ihtiyaç duyuyordu.
Amerikalı Intel mühendisi Jim Kardach, İsveçli mühendislerle birlikte çalışırken konu Viking tarihine geldi. Tarihe ilgi duymaya başlayan Kardach, bu dönemi anlatan bir kitaba yoğunlaştı.
Kardach, farklı cihazları bir araya getirmeyi amaçlayan yeni teknoloji ile Danimarka ve Norveç’i birleştiren Harald Gormsson arasında bir bağlantı kurdu. Böylece Harald’ın lakabı “Bluetooth”, yeni teknolojinin kod adı olarak kullanılmaya başlandı.
Resmi basın açıklaması henüz hazırlanmadan kod adının sızması ise ismin teknoloji tarihine yerleşmesinin önünü açtı.
“Bluetooth” ismi neden değişmedi?
Kongernes Jelling Deneyim Merkezi ve Müzesi küratörü Adam Bak’a göre, teknoloji şirketlerinin halkla ilişkiler ekipleri başlangıçta “Bluetooth” adından memnun değildi.
Bak, ismin diş hijyeniyle ilişkilendirilmesinden endişe edildiğini ve teknolojinin ne işe yaradığını daha doğrudan anlatan, ancak daha sıradan isimlerin önerildiğini belirtiyor.
Ancak Bluetooth, özgünlüğü sayesinde bu alternatiflerin önüne geçti ve teknolojiyle birlikte kalıcı hale geldi.
Bugün telefonlardan bilgisayarlara, kulaklıklardan otomobillere kadar çok sayıda cihazda görülen Bluetooth logosu da doğrudan Harald Gormsson’un mirasına dayanıyor.
Bluetooth logosundaki gizli Viking bağlantısı
Bluetooth logosu da Harald’ın hikâyesinden izler taşıyor.
Dünyanın her yerinde görülen sembol, Harald Bluetooth’un adının baş harflerini temsil eden İskandinav runik harflerinin bir araya getirilmesiyle oluşturuldu. Logoda Harald’ın adındaki “H” ve “B” harflerini karşılayan runik semboller birleştiriliyor.
Böylece Viking kralının adı yalnızca teknolojinin adında değil, bugün milyarlarca cihazın üzerinde görülen logosunda da yaşamaya devam ediyor.
Harald Bluetooth’un mirasına 1000 yıl daha izin
Bluetooth teknolojisinin 2023’teki 25. yıl dönümünde Jim Kardach ve teknolojinin diğer kurucuları, Harald’ın adını izinsiz kullandıkları için “özür dilemek” üzere Kongernes Jelling’i ziyaret etti.
Müze yönetimi bu özrü kabul etti ve Bluetooth isminin önümüzdeki 1000 yıl boyunca kullanılmasına izin verdi.
Böylece 10. yüzyılda Danimarka’nın siyasi birliğini güçlendiren ve ülkenin Hristiyanlaşmasında önemli rol oynayan Harald Gormsson’un, kendisine muhtemelen çürümüş bir dişi nedeniyle verilen “Mavi Diş” lakabı, aradan geçen yüzyılların ardından dünyanın en tanınmış teknoloji markalarından birinin adına dönüştü. (BBC Türkçe)
